ز فکر آنان که در تدبیر درمانند، درمانند

غیاث ملک‌حسینی-«خبرجنوب»/ ۲۷ اکتبر، روز جهانی کاردرمانی، فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی درباره نقش این حرفه در ارتقای سلامت، بازیابی توانایی‌های فردی و بهبود کیفیت زندگی است؛ حرفه‌ای که هدف آن تنها بهبود یک عملکرد جسمی نیست، بلکه کمک به افراد برای بازگشت به فعالیت‌های روزمره، حفظ استقلال فردی و مشارکت مؤثر در خانواده و جامعه است. شعار امسال این مناسبت، «مشارکت اهمیت دارد»، بر اهمیت نقش‌آفرینی افراد در فعالیت‌های معنادار زندگی تأکید می‌کند.

در همین ارتباط رئیس انجمن علمی کاردرمانی فارس، با اشاره به فعالیت نزدیک به ۳۰۰ فارغ‌التحصیل رشته کاردرمانی در این استان، هزینه‌های سنگین خدمات توان‌بخشی برای خانواده‌ها را یکی از چالش‌های دسترسی به این خدمات دانست و گفت: خدمات این حوزه نیازمند ارائه پوشش‌های بیمه‌ای گسترده‌تر، سریع‌تر و کامل‌تر می باشد.

محمدصادق جعفری طی گفت و گویی به مناسبت روز جهانی کاردرمانی، گفت: زندگی مجموعه‌ای از فعالیت‌های روزمره است  که معنای استقلال، هویت و حضور انسان در جهان را می‌سازند؛ از نخستین قدم‌های کودکی و نوشتن نام خود تا مراقبت از خویشتن، بازی کردن و مشارکت در جامعه.

وی با اشاره به اینکه گاهی بیماری، آسیب، اختلال یا شرایط خاص زندگی میان انسان و تجربه‌های روزمره زندگی فاصله می اندازد؛ ابرازداشت: این فاصله به گونه ای است که پر کردن آن به چیزی فراتر از درمان یک عضو یا بهبود یک عملکرد نیاز دارد و کاردرمانی در همین نقطه معنا پیدا می‌کند.

رئیس انجمن علمی کاردرمانی استان فارس با بیان اینکه کاردرمانی تنها به تمرین دادن عضلات، تقویت مهارت‌ها یا بهبود توانایی‌های حرکتی محدود نمی‌شود، گفت: این حرفه، انسان را در ابعاد مختلف زندگی می‌بیند و می‌کوشد میان توانایی‌های فرد، نیازهای او و فرصت‌های زندگی پیوند دوباره برقرار کند.

به گفته جعفری، در کاردرمانی، موفقیت تنها با آنچه فرد می‌تواند انجام دهد سنجیده نمی‌شود، بلکه توانایی تجربه دوباره فعالیت‌های روزمره، بازیابی نقش‌های فردی و اجتماعی و بازپس‌گیری استقلال نیز از شاخص‌های مهم موفقیت به شمار می‌روند.

وی با اشاره به دامنه گسترده خدمات این رشته بیان کرد: کاردرمانی از حوزه‌های تخصصی توان‌بخشی است که دانشجویان آن در دوران تحصیل با طیف متنوعی از بیماری‌ها و اختلالات، از جمله بیماری‌های مغز و اعصاب مانند سکته مغزی، فلج مغزی، ام.‌اس و پارکینسون، ضایعات نخاعی، کم‌توانی ذهنی، اوتیسم، اختلال بیش‌فعالی و نقص توجه و اختلالات روان‌پزشکی آشنا می‌شوند.

رئیس انجمن علمی کاردرمانی استان فارس در ادامه سخنان خود گفت: فارغ‌التحصیلان این رشته پس از ورود به عرصه حرفه‌ای، متناسب با حوزه تخصصی و نیاز مراجعان، خدمات توان‌بخشی را به افراد دارای مشکلات جسمی، حرکتی، شناختی و روانی ارائه می‌کنند.

جعفری با اشاره به فعالیت حدود ۳۰۰ نفر از فارغ‌التحصیلان مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی کاردرمانی در استان فارس گفت: کاردرمانگران در جلسات درمانی انفرادی با ارزیابی توانایی‌های مراجعان و طراحی مداخلات متناسب، برای تقویت ظرفیت‌های موجود و بهبود عملکرد آنان تلاش می‌کنند.

وی افزود: در اختلالات جسمی و حرکتی، کاردرمانگران برای حفظ دامنه حرکتی مفاصل، پیشگیری از تغییر شکل آن‌ها، تقویت حرکات ضعیف‌شده و بهبود تعادل تلاش می‌کنند تا فرد بتواند به سطح مناسب‌تری از استقلال فردی دست یابد و مشارکت فعال‌تری در فعالیت‌های روزمره و زندگی اجتماعی داشته باشد.

رئیس انجمن علمی کاردرمانی فارس با تأکید بر اینکه کاردرمانی افراد را صرفاً بر اساس تشخیص بیماری یا محدودیت‌هایشان تعریف نمی‌کند، گفت: هر فرد مجموعه‌ای از ظرفیت‌ها، خواسته‌ها، نقش‌ها و توانایی‌هایی را دارد که ممکن است برای شکوفایی آن‌ها به حمایت تخصصی نیاز داشته باشد؛ از همین رو، کاردرمانی گاهی با تغییر محیط، گاهی با متناسب‌سازی فعالیت‌ها و گاهی با آموزش روش‌های جایگزین، به افراد کمک می‌کند فعالیت‌های ارزشمند زندگی خود را ادامه دهند.

* اهمیت همراهی خانواده در فرایند توان‌بخشی

جعفری با اشاره به اهمیت همراهی خانواده در فرایند توان‌بخشی اظهارکرد: برای مثال، فردی که بر اثر سکته مغزی به خدمات بازتوانی نیاز پیدا می‌کند، علاوه بر بهره‌مندی از دانش و تخصص کاردرمانگران، به همراهی و همکاری خانواده نیز نیاز دارد. هماهنگی میان متخصصان، خانواده و فرد دریافت‌کننده خدمات می‌تواند در مسیر دستیابی به اهداف توان‌بخشی نقش مهمی ایفا کند.

* ضرورت تقویت حمایت‌های بیمه‌ای

وی در بخش دیگری از سخنان خود، هزینه‌های خدمات کاردرمانی را از چالش‌های پیش روی خانواده‌ها دانست و بر ضرورت تقویت حمایت‌های بیمه‌ای تأکید کرد.

به گفته جعفری،  هزینه‌های کاردرمانی برای خانواده‌ها سنگین است و پیشنهاد می‌شود سازمان‌های بیمه‌گر خدمات بیشتر، سریع‌تر و کامل‌تری به افراد نیازمند این حوزه ارائه دهند.

رئیس انجمن علمی کاردرمانی فارس در پاسخ به اینکه هزینه دریافت خدمات کاردرمانی بطور متوسط چقدر است، اظهارداشت: با توجه به تکنیک ها و ابزارهای مورد استفاده ممکن است هزینه جلسات متغیر باشد؛ اما هزینه کاردرمانی در بیماران با اختلالات جسمی به ازای یک تا 30 دقیقه ۷۵۰ هزار تومان و جلسه ۳۰ تا ۴۵ دقیقه ای یک میلیون و 135 هزار تومان است. هزینه هر جلسه درمانی 30 دقیقه ای برای بیماران با اختلالات روانپزشکی نیز یک میلیون و 500 هزار تومان است.

جعفری با بیان اینکه گروهی از بیماران نیازمند کاردرمانی تحت پوشش بیمه سلامت هستند، گفت:  البته بیمه تعداد محدودی از جلسات درمان آنها را پوشش می دهد، مثلا ۴۰ جلسه در سال، اما نیاز بیماران بیش از این است.

به گفته وی، بیمه ها هنوز بخشی از مطالبات سال 1۴۰۴ دفاتر کاردرمانی را پرداخت نکرده اند؛ این در حالی است که دفاتر کاردرمانی در شرایط اقتصادی بسیار بدی هستند.

رئیس انجمن علمی کاردرمانی فارس در پایان با اشاره به اهمیت روز جهانی کاردرمانی خاطرنشان کرد: این روز تنها بزرگداشت یک حرفه نیست، بلکه یادآور این باور اساسی است که انسان، حتی در مواجهه با محدودیت‌ها، شایسته فرصت دوباره برای تجربه زندگی است. کاردرمانی گاهی به معنای بازآموزی یک حرکت است، اما در معنایی عمیق‌تر، مسیری برای پیوند دوباره انسان با زندگی، نقش‌های معنادار و استقلال فردی به شمار می‌رود.

* کاردرمانی ، تلاش برای بازگرداندن استقلال، کرامت و حضور فعال افراد در جامعه

در همین ارتباط سید علی حسینی، رئیس دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی نیز حرفه کاردرمانی را جلوه‌ای از تلاش برای بازگرداندن استقلال، کرامت و حضور فعال افراد در جامعه توصیف و بر نقش محوری متخصصان این حوزه در ارتقای نظام سلامت تأکید کرد. وی با اشاره به انتخاب شعار «مشارکت اهمیت دارد» به عنوان شعار جهانی سال ۲۰۲۶ برای روز کاردرمانی گفت: این شعار یادآور حقیقت ژرف سلامت و بهزیستی است؛ مفهومی که تنها در گروی توانمندی‌های جسمی و شناختی نیست؛ بلکه نیازمند امکان حضور فعال، مؤثر و معنادار هر انسان در نقش‌های خانوادگی، اجتماعی، تحصیلی و شغلی است.

گفتنی است فدراسیون جهانی کاردرمانی که بیش از صد کشور عضو آن می باشند از سال ۲۰۱۰ روز ۲۷ اکتبر را راه به عنوان روز  کاردرمانی نامگذاری کرد تا حرفه‌ای که مشکلات «کار و فعالیت روزمره» را درمان می‌کند، بهتر در افکار عمومی شناخته و دیده شود. در ایران نیز دانشجویان و انجمن‌های کاردرمانی این روز را با رویدادها، کارگاه ها و آموزش خانواده‌ها گرامی می‌دارند.

با توجه به اینکه «مشارکت اهمیت دارد» به عنوان شعار امسال انتخاب شده کارشناسان این مشارکت در سه مقطع کودکی، بزرگسالی و سالمندی قابل تعریف می دانند. به عنوان مثال برای سنین کودکی، مشارکت یعنی جا نماندن از بازی هم‌سالان. در این رهگذر کودکی که به‌خاطر تاخیر رشد، اوتیسم یا پردازش حسی از حضور در جمع جا می ماند، با بازی هدفمند و آموزش والدین می تواند دوباره وارد چرخه بازی های کودکانه می‌شود. همچنین برای سنین بزرگسال بخصوص کسانی که با سکته مغزی یا آسیب های جسمی مواجه می شوند مشارکت می تواند معنای برگشتن به قاشق، دکمه و شغل را داشته باشد. در واقع دستی که دوباره می‌نویسد و کاری که دوباره انجام می‌شود، می تواند همان «مشارکت» باشد.

در سنین سالمندی نیز مشارکت می تواند به معنای ماندن در خانه با ایمنی و استقلال باشد؛ جایی که می توان تعادل را تقویت و از زمین‌خوردن پیشگیری کرد.