منتقد بی‌پرده در بستر بیماری؛ نقدی که این بار پزشکان برای او

منتقد بی‌پرده در بستر بیماری؛ نقدی که این بار پزشکان برای او
بهمن پگاه راد - « خبر جنوب»/ در بخش حاد بیمارستان شهید فقیهی شیراز، روی تختی که با سکوت و سرم و دستگاه‌های مراقبت احاطه شده، مردی آرام گرفته که دهه‌ها سال است کلماتش در فضای ادبیات فارسی غوغا می‌کند. عبدالعلی دستغیب، همان منتقدی که دوست و آشنا نمی‌شناسد و با بزرگان هم همان حساب می‌کند که با جوانان، این روزها خودش موضوع نقدی است که دیگران و لابد پزشکان و پرستاران، بر حال او می‌نویسند. مردی که عمری نقد مهلک نوشت، حالا در ۹۵ سالگی دلواپس حال خویش است و خدا کند نتیجه این نقد، به روشنی روز و آفتاب عالمتاب باشد.
حالا بد نیست مرور کنیم که پدر نقد ۱۶ آبان ۱۳۱۰ در شیراز به دنیا آمد. کودکی‌اش در فیروزآباد و جهرم گذشت، جایی که پدرش مأمور دولت بود. نخستین نقدهایش را در دوره ششم ابتدایی در مجله «نور دانش» منتشر کرد؛ گویی قلمش از همان آغاز قرار بود داوری کند. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ یک سال زندان رفت و از مشاغل دولتی محروم شد. در ۱۳۳۷ به تهران مهاجرت کرد، فلسفه و علوم تربیتی خواند و شاگرد پرفسور محسن هشترودی شد. تدریس کرد تا بازنشستگی در ۱۳۵۹ و پس از آن تا ۱۳۷۲ ادامه داد.
اما آنچه دستغیب را دستغیب کرد، صراحت قلم تیز و بی‌پرده‌اش در نقد بود. خودش می‌گوید: نقد مهلک و نقد واقعی، همان لحن تند و صریح است، البته صراحت و بی‌پردگی به معنای بی‌ادبی نیست و همین لحن بود که جمله معروفش را ساخت: ما اصلاً در ایران رمان نداریم! او آثار احمد محمود و دولت‌آبادی را رمان نمی‌داند، بلکه داستان‌های کوتاهی که بسط پیدا کرده‌اند. بر شاملو هم تند می‌تازد، هرچند پیشگامی‌اش پس از نیما را می‌پذیرد.
 نزدیک به ۵۰ تا ۸۰ عنوان کتاب تألیف و ترجمه کرده؛ از نقد آثار احمد شاملو و کالبدشکافی رمان فارسی تا از دریچه نقد در دو جلد و ترجمه بخشی از نیچه و طوفان شکسپیر. در ۱۳۷۴ منتقد نمونه شد و در ۱۳۸۲ چهره ماندگار نقد ادبی. همین یکی، دو هفته پیش، انجمن‌های ادبی شیراز با حضور استاندار فارس، جشن ۹۵ سالگی‌اش را برگزار کردند، در حالی که به گفته حاضران کماکان توانا در سخنرانی و بیان عقاید خویش است.
اما این روزها، سلطان نقد در بخش حاد بیمارستان، بیشتر دیکته می‌کند تا بنویسد؛ مشکلات شنوایی و بینایی امانش را بریده، اما هر شب میزبان جوانان اهل ادبیات است. خودش سال‌ها پیش گفته بود: مشکلم پیری است، ولی همچنان در این شرایط کتاب می‌خوانم. مردی که تا آخرین نفس اسیر مشکل پیری است، اما از «عادت خواندن» دست نمی‌کشد. حالا نقدی دیگر در راه است، نقدی بر حال او و چه بسا برنده‌ترین نقدهایش را این روزها کسانی بنویسند که لباس سفید و یا سبز پوشیده‌اند. خدا کند نتیجه این نقد، برای این پیر نقاد، به روشنی آفتاب باشد.