پارادوکس بازار کار

فاطمه ایزدی - «خبرجنوب»/ هر سال هزاران جوان در استان فارس با مدرک دانشگاهی یا امید ورود به بازار کار، دل به دریای جست‌وجوی شغل می زنند. هر چند این جستجو برای بسیاری از آنها به دلیل فاصله میان آموخته‌های آموزشی و نیاز واقعی بازار به سرانجام نمی‌رسد اما در سوی دیگر، بسیاری از واحدهای تولیدی، صنعتی و خدماتی از کمبود نیروی ماهر گلایه دارند و برای جذب نیرو با چالش روبه‌رو هستند.

در واقع این تناقض سال‌هاست یکی از مهم‌ترین گره‌های بازار کار را در استانی که ظرفیت‌های گسترده اقتصادی در صنعت، کشاورزی، گردشگری و خدمات دارد شکل داده است. شاید به همین دلیل است که امروز بیش از هر زمان دیگری، سخن گفتن از اشتغال بدون توجه به مهارت، معنای چندانی ندارد.

هفته ملی مهارت، فرصتی است تا بار دیگر اهمیت آموزش‌های مهارتی در توسعه اقتصادی، ایجاد اشتغال پایدار و توانمندسازی اقشار مختلف جامعه مورد توجه قرار گیرد. تجربه کشورهای موفق نشان داده است که سرمایه‌گذاری بر آموزش‌های مهارتی، نه یک هزینه بلکه سرمایه‌گذاری برای آینده اقتصاد و کاهش بیکاری است.

کارشناسان بازار کار معتقد هستند یکی از مهم‌ترین دلایل ماندگاری بیکاری، فاصله میان نظام آموزشی و نیازهای واقعی بازار است. بسیاری از مشاغل امروز به نیروی متخصص و مهارت‌دیده نیاز دارند؛ مهارت‌هایی که الزاماً در دانشگاه‌ها آموزش داده نمی‌شود و تنها از طریق آموزش‌های کاربردی و فنی قابل دستیابی است. در مقابل، فردی که مهارتی کاربردی فرا گرفته باشد، نه تنها شانس بیشتری برای استخدام دارد، بلکه امکان راه‌اندازی کسب‌وکار شخصی و ایجاد درآمد پایدار را نیز پیدا می‌کند.

استان فارس نیز به دلیل تنوع ظرفیت‌های اقتصادی، بیش از بسیاری از استان‌ها به نیروی انسانی ماهر نیاز دارد. از صنایع غذایی، پتروشیمی و صنایع تبدیلی گرفته تا گردشگری، صنایع دستی، فناوری اطلاعات، خدمات فنی، کشاورزی نوین و مشاغل خانگی، همگی به نیروهایی نیاز دارند که علاوه بر دانش، توان انجام کار را نیز داشته باشند. این همان نقطه‌ای است که آموزش‌های مهارتی می‌تواند حلقه اتصال میان آموزش و اشتغال باشد.

توسعه مهارت‌آموزی البته تنها به ایجاد شغل محدود نمی‌شود. کارشناسان حوزه اجتماعی بر این باورند که گسترش آموزش‌های مهارتی، یکی از مؤثرترین راهکارها برای توانمندسازی اقتصادی افراد و کاهش آسیب‌های اجتماعی است. فردی که مهارتی برای کسب درآمد دارد، امید بیشتری به آینده پیدا می‌کند، وابستگی اقتصادی او کاهش می‌یابد و احتمال گرفتار شدن در آسیب‌هایی مانند فقر، بیکاری مزمن، حاشیه‌نشینی و بسیاری از ناهنجاری‌های اجتماعی نیز کمتر خواهد شد.

این موضوع درباره زنان سرپرست خانوار، افراد دارای معلولیت، ساکنان مناطق کم‌برخوردار، زندانیان آزاد شده و حتی دانش‌آموزانی که قصد ورود مستقیم به بازار کار را دارند، اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند. آموزش مهارت برای این گروه‌ها صرفاً آموزش یک حرفه نیست بلکه فرصتی برای بازگشت به چرخه تولید، افزایش اعتمادبه‌نفس و دستیابی به استقلال اقتصادی است.

در سال‌های اخیر نیز توجه به آموزش‌های مهارتی در فارس افزایش یافته و مراکز آموزش فنی و حرفه‌ای تلاش کرده‌اند دوره‌های خود را متناسب با نیاز بازار کار طراحی کنند. توسعه آموزش‌های نوین، مهارت‌های مرتبط با اقتصاد دیجیتال، فناوری‌های جدید، انرژی، خدمات و مشاغل نوظهور، نشان می‌دهد که مفهوم مهارت‌آموزی دیگر محدود به مشاغل سنتی نیست و با تحولات اقتصادی همگام شده است. با این حال، کارشناسان معتقد هستند برای اثرگذاری بیشتر این آموزش‌ها، همکاری میان دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، بخش خصوصی، صنایع و مراکز مهارتی باید تقویت شود. زمانی می‌توان از اشتغال پایدار سخن گفت که نیاز واقعی بنگاه‌های اقتصادی، مبنای طراحی دوره‌های آموزشی قرار گیرد و مهارت‌آموز پس از پایان دوره، مسیر مشخصی برای ورود به بازار کار پیش روی خود ببیند. فرهنگ‌سازی نیز بخش دیگری از این مسیر است. هنوز هم در بخشی از جامعه، مدرک‌گرایی بر مهارت‌گرایی غلبه دارد، در حالی که بسیاری از فعالان اقتصادی امروز بیش از آنکه به مدرک تحصیلی توجه کنند به توانایی انجام کار، تجربه عملی و مهارت افراد اهمیت می‌دهند. تغییر این نگاه می‌تواند مسیر انتخاب‌های شغلی نسل جوان را نیز تغییر دهد.

در هر حال هفته ملی مهارت، تنها یک مناسبت تقویمی نیست بلکه یادآوری این واقعیت است که آینده بازار کار، بیش از هر زمان دیگری به مهارت گره خورده است. اگر فارس می‌خواهد از ظرفیت‌های گسترده اقتصادی خود برای ایجاد اشتغال پایدار بهره ببرد، باید سرمایه‌گذاری بر آموزش‌های مهارتی را به یکی از اولویت‌های اصلی خود تبدیل کند. سرمایه‌گذاری بر مهارت در حقیقت سرمایه‌گذاری بر نیروی انسانی، رونق تولید، کاهش آسیب‌های اجتماعی و آینده اقتصادی استان است؛ مسیری که هرچه زودتر و هدفمندتر طی شود، ثمرات آن نه تنها در آمار اشتغال بلکه در کیفیت زندگی خانواده‌ها و پویایی اقتصاد فارس نیز نمایان خواهد شد.