هشدار درباره آینده کوهسار شیراز؛ «پارک طبیعی حفاظتی» راهکار پیشنهادی پژوهشگران

پژوهشگران و فعالان محیط‌زیست در نشستی تخصصی در دانشگاه شیراز با هشدار نسبت به پیامدهای مداخلات بدون مطالعه در کوه کوهسار، بر ضرورت حفاظت فوری و مدیریت یکپارچه این پهنه طبیعی تأکید کردند و پیشنهاد دادند کوهسار به «پارک طبیعی حفاظتی شهری» تبدیل شود.

نشست «بررسی چالش‌های زیست‌محیطی استان فارس از دیدگاه نخبگان؛ فرصتی برای هم‌اندیشی در باب حکمرانی پایدار و الزامات قانونی» یکشنبه ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ به همت کارگروه آب و محیط‌زیست اندیشکده حکمرانی و قانون‌گذاری استان فارس و با همکاری مرکز نظریه‌پردازی، نقد و مناظره دانشگاه شیراز برگزار شد.

در این نشست که با حضور استادان دانشگاه، پژوهشگران و فعالان محیط‌زیست برگزار شد، بر انجام مطالعات دقیق پیش از هرگونه مداخله در کوهسار و ضرورت استفاده از ظرفیت متخصصان برای حفاظت از این پهنه تأکید شد.

هشدار درباره مداخلات بدون مطالعه در کوهسار

شهسوار کریم‌آقایی، پزشک و فعال محیط‌زیست و از پیگیران حفاظت از کوه کوهسار، با تشریح ویژگی‌های طبیعی این منطقه گفت: کوه کوهسار علاوه بر پوشش گیاهی و تنوع زیستی ارزشمند، در تعدیل دمای شهر، تأمین هوای پاک و ایجاد منظر طبیعی برای شیراز نقش دارد.

وی با اشاره به پوشش گیاهی کوهسار افزود: در این پهنه گونه‌هایی مانند بلوط و بادام وحشی وجود دارد و در بخش جنوبی آن نیز دره‌های متعددی از جمله دره پلنگی قرار گرفته که علاوه بر ارزش طبیعی، بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی شیراز را در خود جای داده‌اند.

کریم‌آقایی با اشاره به بررسی‌های زمین‌شناسی منطقه و وجود برخی گسیختگی‌ها و ناپایداری‌های زمین تأکید کرد: هرگونه مداخله و اجرای طرح در این پهنه باید بر اساس مطالعات کارشناسی و با رعایت ملاحظات زمین‌شناختی و زیست‌محیطی انجام شود.

وی گفت: طی حدود دو سال گذشته، موضوع حفاظت از کوهسار از طریق دانشگاه، شورای اسلامی شهر، شهرداری، سازمان حفاظت محیط‌زیست، منابع طبیعی، استانداری، سازمان زمین‌شناسی، دستگاه قضایی و دیگر مجموعه‌های مرتبط پیگیری شده و دیدگاه‌های کارشناسی متعددی در این زمینه ارائه شده است.

این فعال محیط‌زیست همچنین به اهمیت کوهسار در تأمین منابع آب زیرزمینی پایین‌دست اشاره کرد و افزود: بر اساس مکاتبات و بررسی‌های انجام‌شده، چاه‌های آب شرب پایین‌دست این کوه برای تأمین آب بخشی از شهر شیراز اهمیت دارند و حفاظت از این پهنه از منظر منابع آب نیز ضروری است.

کاشت گونه‌های بومی در کوهسار

کریم‌آقایی با اشاره به اقدامات میدانی انجام‌شده برای حفاظت از کوهسار اظهار کرد: در کنار پیگیری‌های اداری و کارشناسی، اقداماتی برای احیای پوشش گیاهی منطقه نیز انجام شده است.

وی افزود: کاشت هزاران بذر و نهال از گونه‌های بومی مانند بادام کوهی و بنه و همچنین تلاش برای آبیاری و حفاظت از این گونه‌ها با مشارکت گروه‌های محیط‌زیستی و مردمی از جمله این اقدامات است.

این فعال محیط‌زیست بر افزایش حضور دانشگاهیان و متخصصان در موضوع حفاظت از کوهسار تأکید کرد و گفت: تصمیم‌گیری درباره چنین پهنه ارزشمندی باید بر پایه مطالعات علمی و نظر متخصصان انجام شود.

پیشنهاد تبدیل کوهسار به «پارک طبیعی حفاظتی شهری»

مصباح، عضو هیئت علمی بازنشسته مرکز تحقیقات کشاورزی شیراز و فعال محیط‌زیست، نیز در این نشست با موضوع «مدیریت اکوسیستم‌های شهری با پارک طبیعی حفاظتی؛ نمونه پارک طبیعی حفاظتی کوهسار شیراز» به بررسی این پیشنهاد پرداخت.

وی کوهسار را بخشی از سرمایه طبیعی و اکولوژیک شیراز دانست و گفت: کلان‌شهرها با چالش‌های مختلفی در زمینه حفاظت از اکوسیستم‌های طبیعی مواجه‌اند و یکی از مسائل مهم، نادیده گرفتن ارزش‌های اکولوژیک پهنه‌های طبیعی درون و پیرامون شهرهاست.

مصباح با اشاره به کارکردهای اکوسیستمی کوهسار اظهار کرد: این پهنه علاوه بر نقش در تعدیل شرایط اقلیمی و حفظ کیفیت محیطی شهر، از تنوع زیستی، پوشش گیاهی بومی و ارزش‌های طبیعی و منظرین برخوردار است و باید در چارچوب مدیریت یکپارچه اکوسیستم شهری مورد توجه قرار گیرد.

وی با اشاره به برخی ناپایداری‌های زمین‌شناختی در محدوده کوهسار افزود: بخشی از دستکاری‌های انجام‌شده در این منطقه می‌تواند مخاطراتی به همراه داشته باشد؛ بنابراین پیش از هرگونه مداخله باید مطالعات دقیق زمین‌شناسی، بوم‌شناختی و محیط‌زیستی انجام شود.

این فعال محیط‌زیست، مدیریت یکپارچه کوهسار بر پایه مبانی بوم‌شناسی را ضروری دانست و گفت: در تصمیم‌گیری‌های محیط‌زیستی باید به دانش و نظر بوم‌شناسان و متخصصان توجه شود؛ چراکه آثار تخریب محیط‌زیست در بسیاری از موارد بلندمدت است و به‌سادگی قابل جبران نیست.

مصباح از ارائه پیشنهاد تبدیل کوهسار به «پارک طبیعی حفاظتی شهری» خبر داد و گفت: این پیشنهاد با توجه به معیارهای مطرح‌شده در چارچوب‌های بین‌المللی حفاظت از طبیعت و توسعه پایدار و همچنین سیاست‌های منابع طبیعی و محیط‌زیست کشور تدوین و به مراجع مختلف ارائه شده است.

دانشگاه پشتوانه علمی حفاظت از کوهسار شود

وی با تأکید بر نقش دانشگاهیان و نخبگان در تحقق این طرح افزود: برای اجرای این ایده علاوه بر پیگیری‌های اجرایی، به پشتیبانی علمی استادان، اعضای هیئت علمی و نخبگان شهر نیاز است.

مصباح ادامه داد: موضوع حفاظت از کوهسار می‌تواند در کلاس‌های درس و محافل علمی مطرح شود تا از ظرفیت فکری دانشگاه برای بررسی و پیشبرد آن استفاده شود.

وی همچنین با اشاره به ظرفیت‌های گیاهی کوهسار گفت: برخی گونه‌های گیاهی این پهنه علاوه بر ارزش اکولوژیک، می‌توانند زمینه‌ساز فعالیت‌هایی مانند زنبورداری باشند.

کوهسار بخشی از هویت و برند شیراز

فریبا وحیدزادگان، عضو هیئت علمی گروه فضای سبز دانشگاه شیراز و رئیس کارگروه مدیریت شهری اندیشکده حکمرانی، نیز در بخش دیگری از این نشست به بررسی «نقش منظر طبیعی در برندینگ شهر شیراز» پرداخت.

وی با بیان اینکه برند شهری تنها یک نام، شعار یا نشان نیست، اظهار کرد: برند، تصویر ذهنی شکل‌گرفته از یک مکان در ذهن مخاطبان است و مجموعه‌ای از احساسات، خاطرات، ویژگی‌ها و تداعی‌هایی را دربرمی‌گیرد که یک شهر را از دیگر شهرها متمایز می‌کند.

وحیدزادگان افزود: در شرایطی که شهرهای مختلف جهان از نظر امکانات و زیرساخت‌ها به یکدیگر شبیه‌تر می‌شوند، دارایی‌های منحصربه‌فرد هر شهر می‌تواند عامل تمایز و افزایش رقابت‌پذیری آن باشد و منظر طبیعی یکی از مهم‌ترین این دارایی‌هاست.

این عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز گفت: قرار گرفتن شیراز در میان ارتفاعات و پستی و بلندی‌های طبیعی، سیمایی منحصربه‌فرد برای این شهر ایجاد کرده است که می‌تواند در شکل‌گیری تصویر ذهنی مثبت و ماندگار از شیراز نقش داشته باشد.

وی با اشاره به جایگاه کوهسار در منظر شهری شیراز اظهار کرد: کوهسار بخشی از منظر طبیعی ارزشمند شهر است و می‌تواند در شکل‌گیری هویت متمایز شیراز نقش داشته باشد؛ بنابراین حفاظت از آن باید فراتر از یک موضوع صرفاً محیط‌زیستی و در چارچوب هویت، منظر و آینده شهر مورد توجه قرار گیرد.

وحیدزادگان در پایان بر ضرورت توجه مدیران شهری به منظر طبیعی شیراز تأکید کرد و گفت: محیط‌زیست و منظر طبیعی باید به عنوان یکی از مهم‌ترین دارایی‌های شهر و مؤلفه‌های مؤثر در شکل‌گیری برند شهری در برنامه‌ریزی و مدیریت شهری مورد توجه قرار گیرد.

در پایان این نشست نیز بر استفاده از ظرفیت استادان، متخصصان، نخبگان و تشکل‌های مردم‌نهاد برای بررسی و پیگیری مسائل زیست‌محیطی فارس، به‌ویژه حفاظت از کوه کوهسار، تأکید شد.