سد تنگ‌سرخ بویراحمد؛ ۱۵ سال انتظار و وعده تازه آبگیری در سال ۱۴۰۷
ادمین ۵
سد تنگ‌سرخ بویراحمد پس از ۱۵ سال همچنان آبگیری نشده و در حالی که مسئولان از اعتبار جدید خبر می‌دهند، بهره‌برداری از آن به سال ۱۴۰۷ موکول شده است.
سد مخزنی تنگ‌سرخ یکی از طرح‌های مهم تأمین آب در کهگیلویه و بویراحمد است که با هدف تأمین بخشی از نیازهای آب شرب، صنعت و کشاورزی، کمک به حفظ جریان زیست‌محیطی رودخانه بشار یاسوج و کنترل سیلاب در دستور کار قرار گرفت، اما با گذشت حدود ۱۵ سال از آغاز عملیات اجرایی، هنوز به مرحله آبگیری نرسیده و موعد بهره‌برداری آن چندین بار تغییر کرده است.
این سد در حدود ۳۵ کیلومتری یاسوج و بر روی رودخانه بشار ساخته می‌شود، سد تنگ‌سرخ از نوع خاکی با هسته رسی است، ارتفاع تاج آن ۶۶.۵ متر و طول تاج آن ۹۱۷ متر اعلام شده و ظرفیت مخزن آن ۱۲۵ میلیون مترمکعب است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره طرح، تأمین آب شرب یاسوج و روستاهای اطراف، مصارف صنعتی، آبیاری اراضی کشاورزی دشت‌های بویراحمد و دنا و پشتیبانی از نیازهای زیست‌محیطی رودخانه بشار از اهداف این پروژه است، بخشی از آب تنظیم‌شده سالانه سد نیز برای تأمین آب شرب شیراز در نظر گرفته شده و به همین دلیل، این طرح در برنامه‌ریزی آبی دو استان کهگیلویه و بویراحمد و فارس اهمیت دارد.
کلنگ‌زنی در دولت دهم با وعده بهره‌برداری سه‌ساله
کلنگ ساخت سد تنگ‌سرخ ۲۳ آذر ۱۳۹۰، در دولت دهم با حضور مجید نامجو، وزیر وقت نیرو، به زمین زده شد، در گزارش‌های آن دوره، اعتبار اولیه طرح حدود ۵۰۰ میلیارد ریال، معادل ۵۰ میلیارد تومان، اعلام شده بود، رقمی که به برآوردهای ابتدایی پروژه مربوط می‌شود و نباید آن را با هزینه‌های انباشته‌شده طی سال‌های بعد یکسان دانست.
در برنامه اولیه، اجرای طرح در بازه‌ای حدود سه ساله پیش‌بینی شده بود، به این ترتیب، انتظار می‌رفت سد در حوالی سال ۱۳۹۳ به مرحله بهره‌برداری برسد اما با این حال، موعد تعیین‌شده محقق نشد و پروژه در سال‌های بعد با مشکلات تأمین اعتبار، مطالبات پیمانکار و کندی عملیات اجرایی مواجه شد.
در فروردین ۱۳۹۹، گزارش‌هایی از توقف عملیات اجرایی به‌دلیل پرداخت‌نشدن مطالبات پیمانکار منتشر شد، در اردیبهشت ۱۴۰۰، در حالی که نزدیک به ۱۰ سال از آغاز طرح گذشته بود، پیشرفت فیزیکی سد حدود ۳۴ تا ۳۵ درصد اعلام می‌شد، وضعیتی که فاصله زیاد میان برنامه اولیه و روند واقعی اجرا را نشان می‌داد.
وعده‌هایی که از سال ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۷ جابه‌جا شدند
با طولانی‌شدن روند ساخت، تاریخ پیش‌بینی‌شده برای آبگیری سد نیز چندین بار تغییر کرد، در مهر ۱۴۰۰، علی‌اکبر محرابیان، وزیر وقت نیرو، از آبگیری سد تا پایان سال ۱۴۰۱ سخن گفته بود، وعده‌ای که محقق نشد.
در سال‌های بعد نیز زمان‌های دیگری برای تکمیل و آبگیری اعلام شد، محمد بهرامی، نماینده مردم بویراحمد، دنا و مارگون در مجلس، در اظهاراتی در آذر ۱۴۰۳ از آبگیری سد در همان سال سخن گفته بود، در اردیبهشت ۱۴۰۴ نیز پیش‌بینی‌هایی درباره تکمیل بدنه سد تا پایان آن سال و آغاز آبگیری در ابتدای سال ۱۴۰۵ مطرح شد.
یدالله رحمانی، استاندار کهگیلویه و بویراحمد، در مرداد ۱۴۰۴ اعلام کرده بود که پیش‌بینی می‌شود سد تا پایان سال ۱۴۰۵ به مرحله آبگیری برسد و سامانه انتقال آب آن نیز با تأمین اعتبارات لازم عملیاتی شود، با این حال، تازه‌ترین اظهارات مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان، سال ۱۴۰۷ را به‌عنوان زمان پیش‌بینی‌شده برای آبگیری مطرح می‌کند.
تغییر چندباره زمان بهره‌برداری، سد تنگ‌سرخ را به یکی از طرح‌هایی تبدیل کرده که ارزیابی پیشرفت آن تنها با اعلام یک موعد تازه ممکن نیست زیرا میزان اعتبار جذب‌شده، سرعت اجرای بخش‌های باقی‌مانده و تکمیل سامانه انتقال آب نیز در تحقق زمان‌بندی نقش دارند.
تأمین اعتبار برای تکمیل سد و سامانه انتقال آب ضروری است
محمد بهرامی، نماینده مردم بویراحمد، دنا و مارگون در مجلس شورای اسلامی، در پیگیری‌های خود درباره پروژه‌های آبرسانی منطقه، بر ضرورت تأمین اعتبار برای تکمیل سد تنگ‌سرخ و سامانه انتقال آب آن تأکید داشته است.
در اوایل شهریور ۱۴۰۵، هم‌زمان با سفر احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، به استان، موضوع تأمین مالی سامانه انتقال آب سد و استفاده از ظرفیت‌های قانونی، از جمله ماده ۵۶، برای پیشبرد پروژه مطرح شد.
تکمیل سامانه انتقال آب در کنار بدنه سد اهمیت دارد؛ زیرا به سرانجام رسیدن عملیات ساخت مخزن، به‌تنهایی به معنای امکان رساندن آب به مصرف‌کنندگان نیست و این بخش نیز باید با تأمین منابع مالی و پیشرفت عملیات اجرایی به مرحله بهره‌برداری برسد.
ادامه کار به پشتیبانی مالی بیشتری نیاز دارد
آیت‌الله سید نصیر حسینی، نماینده ولی‌فقیه در کهگیلویه و بویراحمد، نیز در اوایل شهریور ۱۴۰۵ و در جریان برنامه‌های سفر احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، به استان، درباره روند اجرای سد تنگ‌سرخ اظهارنظر کرد.
او با اشاره به تلاش کارگران و عوامل اجرایی در شرایط دشوار کارگاه، بر ضرورت پشتیبانی مالی بیشتر برای ادامه عملیات و سرعت‌بخشیدن به اجرای پروژه تأکید داشت.
این اظهارات در شرایطی مطرح شد که سد با وجود گذشت سال‌ها از آغاز ساخت، هنوز به مرحله آبگیری نرسیده است، تأمین منابع مالی، یکی از محورهای اصلی پیگیری این طرح در سطح استانی و ملی بوده و همچنان بر زمان‌بندی نهایی آن اثرگذار است.
اختصاص ۱۹۲ میلیارد تومان برای سد و سامانه انتقال آن
استاندار کهگیلویه و بویراحمد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به اعتبارات اختصاص‌یافته از محل مصوبات سفر رئیس‌جمهور به استان، از پیش‌بینی ۱۹۲ میلیارد تومان اعتبار برای سد مخزنی تنگ‌سرخ و سامانه انتقال آب آن خبر داد.
یدالله رحمانی درباره جزئیات اعتبار در نظر گرفته‌شده گفت: برای سد مخزنی تنگ‌سرخ ۱۳۰ میلیارد تومان و برای سامانه انتقال آب از سد تنگ‌سرخ نیز ۶۲ میلیارد تومان اعتبار اختصاص یافته است.
وی با بیان اینکه این اعتبارات دو بخش مجزای طرح را شامل می‌شود، افزود: مجموع اعتبار اعلام‌شده برای سد و سامانه انتقال آب آن به ۱۹۲ میلیارد تومان می‌رسد.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به ضرورت پیگیری طرح‌های عمرانی استان از دستگاه‌های اجرایی خواست روند اجرای پروژه‌ها و استفاده از منابع اختصاص‌یافته را با جدیت دنبال کنند تا اعتبارات به‌دلیل تأخیر در پیگیری و اجرا جذب‌نشده باقی نماند.
پیشرفت سد تنگ سرخ به ۵۱ درصد رسید
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای کهگیلویه و بویراحمد، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با تشریح آخرین وضعیت سد تنگ‌سرخ گفت: امسال پنج هزار و ۶۰۰ میلیارد ریال اعتبار برای ادامه روند احداث طرح سد تنگ‌سرخ در شهرستان بویراحمد اختصاص یافته است.
اسلام قدمی با اشاره به منابع جذب‌شده برای ادامه عملیات اجرایی سد اظهار کرد: از ابتدای سال جاری تاکنون یک‌هزار و ۴۰ میلیارد ریال اعتبار برای ساخت طرح مهم سد تنگ‌سرخ جذب شده است.
وی میزان پیشرفت فیزیکی پروژه را ۵۱ درصد اعلام کرد و گفت: تاکنون ۱۲ هزار میلیارد ریال برای احداث آن هزینه شده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای کهگیلویه و بویراحمد درباره بخش‌های اجراشده پروژه نیز توضیح داد: تونل انحراف، تونل آب‌بر و همچنین گالری زیرین طرح اجرا شده و بخش عمده‌ای از عملیات خاکریزی نیز انجام گرفته است.
قدمی در تشریح پیشرفت بخش‌های مختلف سد گفت: تهیه ابزار دقیق ۸۰ درصد، اجرای ابزار دقیق ۶۰ درصد، بتن‌ریزی ۸۶ درصد، خاکریزی ۲۳ درصد و حفاری و تزریق ترکیبی ۲۳ درصد پیشرفت داشته است.
وی با اشاره به برنامه زمان‌بندی جدید پروژه افزود: بر اساس برنامه‌ریزی‌های صورت‌گرفته، مقرر شده سد تنگ‌سرخ در سال ۱۴۰۷ آبگیری شود.
بر اساس ارقام اعلام‌شده از سوی مدیرعامل آب منطقه‌ای، پنج هزار و ۶۰۰ میلیارد ریال اعتبار سال جاری معادل ۵۶۰ میلیارد تومان است. یک‌هزار و ۴۰ میلیارد ریال اعتبار جذب‌شده از ابتدای سال نیز معادل ۱۰۴ میلیارد تومان و هزینه انباشته ۱۲ هزار میلیارد ریالی پروژه معادل یک‌هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان است.
اعتبار تازه چه اثری بر زمان آبگیری دارد؟
آخرین آمار اعلام‌شده از سوی مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان، پیشرفت فیزیکی سد تنگ‌سرخ را ۵۱ درصد نشان می‌دهد،؛ رقمی که از ادامه عملیات اجرایی حکایت دارد، اما در عین حال بیانگر باقی‌ماندن بخش قابل‌توجهی از کار است.
تفاوت میزان پیشرفت اجزای پروژه نیز قابل توجه است: بتن‌ریزی ۸۶ درصد و تهیه ابزار دقیق ۸۰ درصد پیشرفت داشته، در حالی که خاکریزی و حفاری و تزریق ترکیبی هر یک ۲۳ درصد اعلام شده‌اند که این ارقام نشان می‌دهد که برای ارزیابی زمان تکمیل سد باید وضعیت هر بخش به‌صورت جداگانه دنبال شود.
موضوع مهم دیگر، تفاوت میان اعتبار اعلام‌شده، اعتبار جذب‌شده و هزینه انباشته طرح است. اختصاص ۵۶۰ میلیارد تومان برای ادامه ساخت سد در سال جاری، جذب ۱۰۴ میلیارد تومان از ابتدای سال و اعلام ۱۹۲ میلیارد تومان اعتبار برای سد و سامانه انتقال آب از سوی استاندار، ارقام متفاوتی هستند که به اعلام‌ها و چارچوب‌های مالی جداگانه مربوط می‌شوند. بدون انتشار جزئیات رسمی درباره محل تأمین، زمان تخصیص، میزان پرداخت و نسبت این منابع با یکدیگر، نمی‌توان همه این رقم‌ها را منابع مستقل و قابل جمع برای پروژه دانست.
از سوی دیگر، سامانه انتقال آب باید در کنار بدنه سد تکمیل شود. آغاز عملیات اجرایی این سامانه در فروردین ۱۴۰۵ اعلام شده بود و این بخش برای انتقال آب به یاسوج و تأمین نیاز مصرف‌کنندگان اهمیت دارد. بنابراین، تحقق وعده آبگیری و بهره‌برداری مؤثر، علاوه بر تکمیل مخزن، به پیشرفت شبکه انتقال و هماهنگی میان بخش‌های مختلف طرح وابسته است.
مسئله حقوق مالکان اراضی، باغداران و کشاورزان و همچنین برنامه‌ریزی برای جابه‌جایی روستاهایی که در محدوده آبگیری قرار می‌گیرند، از دیگر موضوعات مهم پیرامون سد است.
در بازدید استاندار از محل پروژه در اسفند ۱۴۰۴، بر لزوم توجه به حقوق مالکان و برنامه‌ریزی برای جابه‌جایی روستاهای در معرض آبگیری تأکید شده بود، تعیین تکلیف این مسائل باید هم‌زمان با پیشرفت عملیات فنی دنبال شود تا در مراحل پایانی به مانعی برای آبگیری تبدیل نشود.
وعده سال ۱۴۰۷ در انتظار تحقق
سد تنگ‌سرخ با هدف پاسخ‌گویی به بخشی از نیازهای آب شرب، صنعت و کشاورزی و حمایت از جریان زیست‌محیطی رودخانه بشار آغاز شد، اما از موعد اولیه بهره‌برداری در حدود سال ۱۳۹۳ فاصله گرفت و تاریخ‌های اعلام‌شده برای آبگیری در سال‌های ۱۴۰۱، ۱۴۰۳، ۱۴۰۵ و اکنون ۱۴۰۷ نیز تغییر کرده‌اند.
اعتبارات تازه اعلام‌شده از سوی استاندار و مدیرعامل آب منطقه‌ای، در کنار پیشرفت ۵۱ درصدی پروژه، از ادامه پیگیری و اجرای طرح حکایت دارد اما با این حال، تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد که معیار نهایی ارزیابی، نه اعلام اعتبار و نه تعیین یک موعد تازه، بلکه میزان منابعی است که واقعاً پرداخت و جذب می‌شود، سرعت تکمیل بخش‌های باقی‌مانده، آماده‌شدن سامانه انتقال آب و حل مسائل مرتبط با حقوق مردم منطقه است.
اکنون که سال ۱۴۰۷ به‌عنوان زمان پیش‌بینی‌شده برای آبگیری مطرح شده، انتشار گزارش‌های دوره‌ای و شفاف درباره میزان پرداخت اعتبارات، پیشرفت هر بخش و برنامه زمان‌بندی اجرایی می‌تواند امکان ارزیابی تحقق این وعده را فراهم کند. پس از حدود ۱۵ سال، مطالبه اصلی مردم منطقه روشن است: سد تنگ‌سرخ باید از چرخه وعده‌های متغیر خارج شود و با برنامه‌ای روشن، منابع مالی قابل ردیابی و زمان‌بندی قابل سنجش، به مرحله بهره‌برداری برسد.
