نسخه نو برای درمان گردشگری

زینب دانشور- «خبر جنوب»/ ایران همیشه به عنوان یک کشور مقصد گردشگری در پیشانی جهانگردی می‌درخشید و فارس به عنوان گل سرسبد هدف گردشگری رکورددار جذب مسافر بود. نه فقط در دنیا بلکه در ایران هم این استان معمولا در رتبه‌های نخست جذب مسافر قرار داشت اما... ماه‌هاست اقتصاد این صنعت زیر فشار جنگ در حال احتضار است. پس از وقوع این بحران، گردشگری یکی از نخستین بخش‌هایی بود که آسیب دید. به جز جنگ، فشار فزاینده تورم، سفر را برای بسیاری از مردم از یک انتخاب معمولی به تصمیمی پرهزینه تبدیل کرده و در شرایط دشوار اقتصادی امروز، مسافرت به‌سادگی از سبد خانوار حذف شده است. بنابراین تقویت این صنعت که به گفته دکتر بهزاد مریدی مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس مسیر استان برای عبور از چالش‌های اقتصادی است برای بازگشت به مدار رونق، به راه‌حل‌های خلاقانه، همکاری بین‌بخشی و بازتعریف مدل عرضه سفر نیاز دارد.

5 مهرماه در تقویم رسمی ایرانیان روز گردشگری نامگذاری شده است و به این بهانه در جای جای کشور هفته گردشگری با اجرای برنامه‌های مختلف به ضرورت توجه به این صنعت می‌پردازند. فارس نیز از این مقوله جدا نیست اما اکنون به نظر می‌رسد باید از روش‌های سنتی عبور کرد و به راه‌های جدید فکر کرد. به قول معروف آن چه تو را از پای درنیاورد تو را قوی‌تر خواهد کرد و حالا برای تجویز نسخه‌ای درمانگر برای مسئله گردشگری به راه‌های نو نیاز است تا سفر دوباره قابل‌دسترس باشد و بتوان از ظرفیت‌های موجود ارزش اقتصادی ساخت.

بازتعریف الگوی سفر با کمک گردشگری رویداد می‌تواند همان نسخه نو باشد و شیراز در این بازتعریف دست خالی نیست؛ تاریخ و میراث فرهنگی، هنر و رویدادهای فرهنگی، ورزش، گردشگری سلامت، صنایع‌دستی، خوراک، باغ‌ها و ظرفیت‌های کشاورزی، هرکدام می‌توانند بخشی از یک تجربه کامل گردشگری باشند. اما این ظرفیت‌ها باید کنار یکدیگر قرار گیرند تا تبدیل به محصول گردشگری شوند.

زنجیره‌ای که می‌تواند یه رویداد را به یک بسته اقتصادی گردشگری تبدیل کند نیازمند همراهی دستگاه‌های مختلف و بخش خصوصی است؛ به عنوان مثال چندی پیش کنسرت علیرضا قربانی در شیراز با استقبال بی‌نظیری مواجه شد و به این بهانه بسیاری از هتل‌ها با ظرفیت کامل تخت‌ها مواجه شدند. این نشان می‌دهد حتی یک رویداد ساده مثل کنسرت ظرفیت جذب مسافر را دارد اما چطور می‌شود این برنامه‌ها را به یک پکیج کامل سفر تبدیل کرد؟

تقویم رویدادها را ورق بزنید؛ تا همین چند روز پیش رویداد عظیمی در نمایشگاه‌ بین‌المللی فارس واقع در شهرک گلستان شیراز در حال برگزاری بود هفتمین نمایشگاه جامع مدیریت شهری و نخستین نمایشگاه اقتصاد گردشگری شهری کشور با عنوان «کاروانسرای نو»؛ هر دو این رویداد می‌توانستند بهانه‌ای باشند برای تدوین بسته گردشگری شامل اقامت، بازدید از بافت تاریخی، تجربه صنایع‌دستی و برنامه‌های غذایی. حتی یک رویداد ورزشی می‌تواند برای ورزشکاران و خانواده‌ها بسته سفر تعریف کند و یک جشنواره کشاورزی یا غذایی می‌تواند گردشگر را به سمت استان بکشاند.

در این مدل، بسته سفر علاوه بر یک تخفیف یا ترکیب چند خدمت محصولی مشترک است که از هم‌افزایی چند صنعت شکل می‌گیرد. هتلدار، رستوران‌دار، آژانس، فعال صنایع‌دستی، مجموعه فرهنگی، مراکز ورزشی و حوزه سلامت، هرکدام بخشی از این محصول را می‌سازند. حتی در شرایط اقتصادی امروز، می‌توان به مدل‌هایی مانند تخفیف‌های زنجیره‌ای، بسته‌های خانوادگی، پرداخت مرحله‌ای و سفرهای اقساطی با مشارکت بخش خصوصی فکر کرد؛ راه‌هایی برای اینکه هزینه سفر میان چند ارائه‌دهنده خدمات توزیع شود و فشار آن برای مسافر کاهش پیدا کند.

با این حال، یک مانع جدی همچنان پابرجاست: جزیره‌ای عمل کردن دستگاه‌ها. تا زمانی که هر مجموعه تقویم، مخاطب، بودجه و رویداد خود را جداگانه تعریف کند، نمی‌توان انتظار داشت مجموع این فعالیت‌های پراکنده، به رونق پایدار گردشگری منجر شود. گردشگری یک صنعت زنجیره‌ای است و رونق آن نیز نیازمند زنجیره‌ای از تصمیم‌ها و همکاری‌هاست؛ از سیاست‌گذاری و زیرساخت تا اقامت، حمل‌ونقل، خوراک، تفریح، فرهنگ و بازاریابی.

* رویدادها باید به کمک گردشگری بیایند
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس در گفت‌وگو با «خبر جنوب» با اشاره به اهمیت پیوند میان رویدادها و صنعت گردشگری اظهار کرد: از نخستین روزهای حضورم در مجموعه میراث فرهنگی، این موضوع مطرح بوده که هر رویداد باید آورده‌ای برای شهر و استان داشته باشد.
دکتر بهزاد مریدی افزود: وقتی برای برگزاری یک همایش، سمینار یا رویداد فرهنگی و هنری هزینه می‌شود، باید پرسید این رویداد چه آورده‌ای برای مردم شیراز و فارس دارد. نمی‌توان صرفاً هزینه کرد، برنامه‌ای برگزار کرد و پس از پایان آن، همه‌چیز تمام شود.
وی ادامه داد: بر همین اساس، تلاش کردیم با دستگاه‌های مختلف، تشکل‌ها، انجمن‌ها و مجموعه‌های تخصصی وارد گفت‌وگو شویم و این نگاه را تقویت کنیم که رویدادها باید از فضای محدود خود خارج شوند و با شهر و صنعت گردشگری پیوند بخورند.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس با اشاره به ظرفیت همایش‌های علمی گفت: حتی دانشگاه‌ها اگر قرار است همایش علمی برگزار کنند، بهتر است این رویدادها را از فضای صرفاً دانشگاهی خارج کرده و به سطح شهر بیاورند تا از افزایش ضریب اشغال مراکز اقامتی گرفته تا رونق حمل‌ونقل، رستوران‌ها، صنایع‌دستی و سایر خدمات، زنجیره گردشگری از آن منتفع شود.

مریدی همچنین از «مهر شیراز» به‌عنوان یکی از نمونه‌های این رویکرد نام برد و گفت: ما معتقدیم یک یا دو روز نمی‌تواند گردشگر را به مقصد جذب کند و این کار نیازمند استمرار و ایجاد بهانه‌های متعدد برای سفر است.
وی ادامه داد: به همین دلیل امسال «مهر شیراز» شکل گرفت تا مجموعه‌ای از رویدادهای علمی، فرهنگی، هنری و گردشگری در یک بازه زمانی در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس افزود: در این بازه، رویدادهای متعددی برگزار می‌شود؛ از هفته گردشگری تا برنامه‌های فرهنگی و ادبی، رویدادهای «از شور عرفان تا راز غزل»، «از خود تا شیراز»، همایش سرمایه‌گذاری گردشگری و برنامه‌های علمی مرتبط با حافظ. در کنار این برنامه‌ها، روز حافظ نیز به‌عنوان یکی از رویدادهای مهم فرهنگی شیراز دنبال می‌شود.
وی با تأکید بر نقش تشکل‌ها و بخش خصوصی در برگزاری این رویدادها گفت: بخش مهمی از این برنامه‌ها توسط تشکل‌ها و انجمن‌های تخصصی دنبال می‌شود و مجموعه میراث فرهنگی در کنار آن‌ها قرار دارد.

مدیرکل میراث فرهنگی در پایان افزود: اردیبهشت شیراز به دلیل استمرار و تکرار به یک برند تبدیل شده است و امروز بسیاری از مردم ایران با شنیدن نام اردیبهشت به شیراز فکر می‌کنند. مهر نیز چیزی از اردیبهشت کم ندارد و باید ظرفیت‌های این ماه را معرفی و به برند شیراز تبدیل کنیم.