مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس درگفت وگو با «خبرجنوب»:

پریشان در مسیر احیا؛ از حفاظت مشارکتی تا کشاورزی پایدار

مشارکت جوامع محلی و کاهش فشار بر منابع آب از محورهای اصلی برنامه‌های احیای پریشان است

پریشان در مسیر احیا؛ از حفاظت مشارکتی تا کشاورزی پایدار

مرجان دهقانی-«خبرجنوب »/ تالاب‌ها از مهم‌ترین سرمایه‌های طبیعی هر سرزمینبه شمار می‌روند زیست‌بوم‌هایی که حیات گونه‌های مختلف گیاهی و جانوری به آنها وابسته است و نقشی فراتر از تأمین زیستگاه برای پرندگان و آبزیان دارند. حفظ تعادل اکولوژیک،تعدیل شرایط اقلیمی، پشتیبانی از منابع آب و خاک و تأمین بخشی از نیازهای معیشتی جوامعمحلی، تنها بخشی از کارکردهای این پهنه‌های طبیعی است. در استان فارس تالاب بین‌المللی پریشان یکی از ارزشمندترین زیست‌بوم‌هایطبیعی است که اهمیت آن تنها به گستره آبی و چشم‌انداز طبیعی‌اش محدود نمی‌شود این تالاب بخشی از مجموعه ارزشمند منطقه حفاظت‌شده ارژن و پریشان است و به دلیل برخورداری ازتنوع زیستی و جایگاه ویژه در چرخه طبیعی منطقه، نقشی مهم در پایداری محیط‌زیست جنوب کشور دارد.با این حال پریشان سال‌هاست با بحران کم‌آبی و خشکیدگی دست‌وپنجه نرممی‌کند بحرانی که علاوه بر تهدید زیستگاه‌های طبیعی، ضرورت توجه به وضعیت منابع آبزیرزمینی، الگوی مصرف آب در بخش کشاورزی و نحوه مدیریت کل حوضه آبخیز را دوچندان کرده است. در همین ارتباط مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس از اقدامات دو سال اخیر ایناداره‌کل برای حفاظت از تالاب بین‌المللی پریشان سخن گفت اقداماتی که از توسعه تجهیزات نظارتی و تقویت امکانات محیط‌بانی تا اجرای طرح‌های کشاورزی پایدار و معیشت سازگاربا اکوسیستم تالاب را شامل می‌شود.لیلا تاج‌گردون با اشاره به اینکه تقویت زیرساخت‌های حفاظتی یکی از محورهایاصلی فعالیت‌های دو سال اخیر بوده است اظهار کرد: در این مدت اقداماتی از جمله نصبدوربین‌های نظارتی مشخص کردن حریم تالاب از طریق ساخت و نصب تابلوهای هشدار و اطلاع‌رسانیو همچنین تعمیر پاسگاه محیط‌بانی انجام شده است.به گفته وی، برنامه‌های حفاظت، قرق و پایش تالاب نیز در همین راستا دنبالشده و در کنار آن، افزایش آگاهی و توانمندسازی ساکنان پیرامونی برای مشارکت در حفاظت از این زیست‌بوم مورد توجه قرار گرفته است توسعه حفاظت مشارکتی با رویکرد سیپا و اجرای برنامه‌های ظرفیت‌سازی برای جوامع محلی از دیگر اقداماتی است که با هدف افزایش نقشمردم در صیانت از تالاب دنبال شده است.مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس با اشاره به اهمیت پیوند میان حفاظت از تالابو وضعیت معیشتی ساکنان اطراف آن، از اجرای دو برنامه کشاورزی پایدار و معیشت سازگاربا اکوسیستم تالاب با همکاری برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP) خبر داد و گفت: این طرح‌ها با هدف بهبودشرایط اقتصادی جوامع محلی و کاهش فشار بر منابع آب، طی دو سال متوالی در روستاهای پیرامون پریشان اجرا شده‌اند.بر اساس این گزارش، طرح معیشت سازگار با اکوسیستم تالاب در شش روستایملا اره، نرگس‌زار، قلعه نارنجی، عرب فامور، هلک و ده‌پاگاه در حال اجراست. همچنینطرح کشاورزی پایدار هفت روستای پل آبگینه، حاجی‌آباد، کرایی، ایازآباد، ملا اره، نرگس‌زارو قلعه نارنجی را دربرمی‌گیرد.تاج‌گردون با تشریح اعتبارات اختصاص‌یافته به این برنامه‌ها بیان کرد:در سال ۱۴۰۴ مبلغ پنج میلیارد و ۵۵۰ میلیون تومان و در سال جاری نیز پنج میلیارد و ۷۳۲ میلیون تومان برای اجرای این دو طرح در نظر گرفته شده است.وی درباره اقدامات پیش‌بینی‌شده در بخش معیشت توضیح داد: شناسایی ظرفیت‌هایاشتغال‌زایی در روستاهای هدف، تشکیل گروه‌های معیشتی، آموزش مهارت‌های مورد نیاز، حمایت از فرآوری و بازاریابی محصولات و تسهیل ارتباط تولیدکنندگان با بازار فروش از جملهفعالیت‌هایی است که در این بخش دنبال می‌شود.به گفته مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس، در بخش کشاورزی پایدار نیز اصلاحروش‌های آبیاری، مدیریت مصرف آب، بهبود شیوه‌های کشت، انجام آزمایش‌های خاک و کاهش مصرف نهاده‌های شیمیایی مورد توجه قرار گرفته است. همچنین آموزش روش‌های جایگزین به کشاورزان با هدف کاهش فشار بر منابع آبی در دستور کار قرار دارد.اما برنامه‌های محیط‌زیست فارس برای کاهش فشار بر منابع آب حوضه آبخیزپریشان به همین موارد محدود نمی‌شود. تاج‌گردون در ادامه از پیش‌بینی طرح‌هایی در حوزه انرژی خورشیدی و آبیاری نوین خبر داد و اظهار کرد: تأمین نیروگاه خورشیدی برای ۱۲ واحد مسکونی و یک واحد کشاورزی به‌عنوان مزرعه پایلوت در روستاهای اطرافتالاب در برنامه قرار گرفته است.ظرفیت پیش‌بینی‌شده برای هر یک از این واحدها پنج کیلووات است و اعتبارمورد نیاز برای اجرای این طرح نیز بیش از هفت میلیارد تومان برآورد شده است. به گفتهوی، این برنامه با هدف ایجاد معیشت جایگزین و کاهش فشار بر منابع آبی منطقه، از محلاعتبارات برنامه توسعه سازمان ملل متحد اجرا خواهد شد.اجرای طرح‌های پایلوت آبیاری نوین در مزارع واقع در حوضه آبخیز تالابنیز از دیگر برنامه‌هایی است که به گفته مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس، در آینده نزدیک وارد مرحله اجرا می‌شود.با وجود این اقدامات، تاج‌گردون معتقد است مجموعه فعالیت‌های حفاظتی واجرایی به‌تنهایی نمی‌تواند به احیای پایدار پریشان منجر شود؛ چراکه مسئله اصلی اینتالاب، مدیریت منابع آب در گستره حوضه آبخیز آن است.وی با تأکید بر ضرورت هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول تصریح کرد: برایاحیای پریشان باید مدیریت منابع آب، کنترل برداشت‌ها، جلوگیری از بارگذاری‌های غیرمجازو حفاظت از کل حوضه آبخیز به‌صورت جدی دنبال شود. این موضوعات از جمله مسائلی نیستندکه یک دستگاه به‌تنهایی بتواند آنها را حل کند و تحقق اهداف حفاظتی مستلزم همکاری عملیو مستمر تمام دستگاه‌های متولی است.مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس در بخش دیگری از این گفت‌وگو، فعالیت کمیته‌هایمحلی را یکی از ابزارهای مهم هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و مشارکت جوامع محلی دانست و گفت: تشکیل این کمیته‌ها بر اساس قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالاب‌های کشور پیش‌بینی شده و ریاست آنها بر عهده فرمانداران شهرستان‌های تالابی است.وی با تأکید بر ضرورت ازسرگیری منظم جلسات این کمیته‌ها افزود: استمرارفعالیت کمیته‌های محلی می‌تواند زمینه هماهنگی بیشتر دستگاه‌ها، افزایش مشارکت ساکنان منطقه و پیگیری مؤثرتر مسائل و مصوبات مرتبط با تالاب را فراهم کند.