پل تاریخی لاتیدان هرمزگان؛ از مطالعات ژئوتکنیک تا استحکام‌بخشی
ادمین ۵
حفاظت از بناهای تاریخی، افزون بر صیانت از هویت فرهنگی و حافظه تاریخی هر سرزمین، زمینه ماندگاری ظرفیت‌های گردشگری و انتقال میراث گذشتگان به نسل‌های آینده را فراهم می‌کند که در همین راستا، مطالعات ژئوتکنیک و بررسی‌های فنی برای شناخت وضعیت بستر و تعیین الزامات مرمت پل تاریخی لاتیدان در هرمزگان، آغاز شده است.
بناهای تاریخی به‌عنوان بخشی از شناسنامه فرهنگی هر منطقه، روایتگر شیوه زندگی، توان مهندسی، مناسبات اجتماعی و مسیرهای ارتباطی نسل‌های گذشته هستند و آثاری که گذر زمان، عوامل طبیعی، تغییرات محیطی و فرسایش تدریجی می‌تواند پایداری آن‌ها را تحت تاثیر قرار دهد و ضرورت حفاظت اصولی و مرمت علمی را ۲ چندان کند.
مرمت آثار تاریخی تنها به بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده محدود نمی‌شود، بلکه شناخت دقیق وضعیت سازه، بررسی بستر زمین، مستندسازی ویژگی‌های معماری و انتخاب روش‌های متناسب با ارزش تاریخی بنا را نیز در بر می‌گیرد و هرگونه مداخله در این آثار باید بر پایه مطالعات تخصصی و با رعایت اصول حفاظت از اصالت تاریخی و معماری آن‌ها انجام شود.
پل تاریخی لاتیدان در هرمزگان نیز به‌عنوان یکی از سازه‌های ارزشمند تاریخی جنوب کشور، از جمله آثاری است که حفاظت از آن به بررسی‌های فنی و برنامه‌ریزی دقیق برای مرمت نیاز دارد؛ پلی که در مسیر تاریخی لار به بندرعباس ساخته شده و بخشی از گذشته ارتباطی و تجاری منطقه را بازتاب می‌دهد.
آغاز مطالعات ژئوتکنیک برای تعیین الزامات مرمت
سرپرست معاونت میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هرمزگان با اشاره به آغاز مطالعات ژئوتکنیک در محدوده پل تاریخی لاتیدان، گفت: این مطالعات با هدف شناخت وضعیت خاک، بررسی بستر زمین و تعیین الزامات فنی برای تقویت و استحکام‌بخشی سازه انجام می‌شود.
حسین شهابی با اشاره به اجرای عملیات گمانه‌زنی ژئوتکنیک در محدوده این اثر تاریخی افزود: بررسی ساختار خاک، تعیین ظرفیت باربری زمین و شناسایی عمق دسترسی به سنگ بستر از اهداف اصلی این مطالعات است تا تصمیم‌گیری درباره شیوه مناسب حفاظت و تقویت پایه‌های پل بر اساس نتایج علمی و فنی انجام شود.
وی اظهار کرد: در این مرحله، هفت گمانه ژئوتکنیک پیش‌بینی شده که برداشت نمونه از لایه‌های زیرین زمین در عمق‌های مشخص، از جمله یک گمانه تا عمق ۳۰ متر، امکان بررسی دقیق‌تر ویژگی‌های خاک و ارزیابی شرایط بستر پل را فراهم می‌کند.
شهابی ادامه داد: نمونه‌های برداشت شده برای انجام آزمایش‌های تخصصی به آزمایشگاه منتقل می‌شوند تا ویژگی‌های زمین‌شناختی و فنی بستر بررسی و اطلاعات مورد نیاز برای طراحی مراحل بعدی حفاظت و مرمت فراهم شود.
بررسی فنی پایه‌ها برای انتخاب روش مقاوم‌سازی
سرپرست معاونت میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هرمزگان با تاکید بر اهمیت شناخت وضعیت بستر در حفاظت از سازه‌های تاریخی، بیان کرد: بررسی شرایط خاک در بخش‌های مختلف و ۲ سوی پل، اطلاعات لازم را برای ارزیابی وضعیت پایه‌ها، تعیین میزان نیاز به تقویت و انتخاب روش مناسب در اختیار کارشناسان قرار می‌دهد.
شهابی خاطرنشان کرد: بر اساس نتایج مطالعات ژئوتکنیک، راهکارهایی مانند بهسازی خاک، تزریق مصالح یا اجرای میکروپایل، در صورت نیاز و متناسب با شرایط فنی و حفاظتی پل، بررسی خواهد شد.
وی ادامه داد: انجام مطالعات ژئوتکنیک، گامی مهم در مسیر حفاظت اصولی از پل تاریخی لاتیدان به شمار می‌رود و نتایج آن، مبنای تصمیم‌گیری درباره اقدامات بعدی برای افزایش پایداری سازه و اجرای عملیات مرمتی خواهد بود.
سرپرست معاونت میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هرمزگان گفت: میکروپایل یکی از روش‌های فنی برای انتقال و توزیع بار سازه در لایه‌های مناسب زمین است که استفاده از آن در هر پروژه به نتایج مطالعات، شرایط بستر و ملاحظات اجرایی بستگی دارد و در بناهای تاریخی نیز انتخاب چنین روش‌هایی باید با توجه به ضرورت فنی، میزان مداخله در سازه و الزامات حفاظت از اثر انجام شود.
نقشه‌برداری و پاکسازی؛ گام‌های نخست حفاظت از پل
سرپرست معاونت میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هرمزگان با اشاره به آغاز اقدامات اولیه برای مطالعه و مرمت پل تاریخی لاتیدان، گفت: نقشه‌برداری، پاکسازی محدوده پیرامونی و سونداژ پایه‌های پل از جمله اقداماتی است که در مرحله نخست برای شناخت وضعیت سازه و مستندسازی بخش‌های مختلف آن انجام می‌شود.
شهابی یادآور شد: در جریان این عملیات، محیط پیرامونی پل از درختان و بوته‌های زائد و آسیب‌زننده پاکسازی می‌شود و با انجام سونداژ در پایه‌ها، وضعیت بخش‌های مورد بررسی و ویژگی‌های سازه‌ای آن‌ها مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.
وی اضافه کرد: مجموعه این بررسی‌ها به کارشناسان کمک می‌کند تا پیش از اجرای عملیات اصلی مرمت، شناخت دقیق‌تری از وضعیت پل به دست آورند و اقدامات حفاظتی را بر اساس مستندات فنی و با توجه به ویژگی‌های تاریخی بنا برنامه‌ریزی کنند.
سرپرست معاونت میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هرمزگان تصریح کرد: نتایج نقشه‌برداری، سونداژ و مطالعات تخصصی، مبنای برنامه‌ریزی برای مراحل بعدی مرمت و حفاظت از این اثر تاریخی خواهد بود.
تامین هزینه مطالعات از محل مسوولیت‌های اجتماعی
سرپرست معاونت میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هرمزگان با اشاره به شیوه تامین هزینه مطالعات و اقدامات اولیه مرمت پل تاریخی لاتیدان، بیان کرد: این مطالعات و اقدامات از محل مسوولیت‌های اجتماعی و توسط شرکت مهندسین مشاور عمارت خورشید انجام می‌شود و فرآیند اجرای آن با هماهنگی و نظارت اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هرمزگان دنبال خواهد شد.
شهابی عنوان کرد: بهره‌گیری از ظرفیت مسوولیت‌های اجتماعی برای حفاظت از آثار تاریخی می‌تواند زمینه مشارکت بخش‌های مختلف در صیانت از میراث فرهنگی را فراهم کند که با این حال، اجرای اقدامات مرمتی باید بر اساس مطالعات تخصصی، ضوابط حفاظتی و نظارت کارشناسی انجام شود.
وی افزود: تداوم این همکاری‌ها، در کنار تامین منابع مورد نیاز و اجرای دقیق برنامه‌های فنی، می‌تواند به پیشبرد مراحل مطالعاتی و فراهم شدن زمینه تصمیم‌گیری درباره اقدامات بعدی در پل تاریخی لاتیدان کمک کند.
لاتیدان؛ یادگار مسیرهای تاریخی تجارت جنوب
پل تاریخی لاتیدان از سازه‌های شاخص تاریخی هرمزگان است که در مسیر تاریخی لار به بندرعباس ساخته شده و از گذشته، نقش ارتباطی مهمی در پیوند مناطق داخلی جنوب کشور با نواحی ساحلی و بندری داشته است.
اهمیت این پل تنها به ساختار معماری و گستردگی آن محدود نمی‌شود، بلکه موقعیت آن در مسیرهای تاریخی رفت‌وآمد و تجارت، این اثر را به بخشی از روایت تاریخی ارتباطات اقتصادی و اجتماعی جنوب ایران تبدیل کرده است.
مسیرهای ارتباطی قدیمی در توسعه مبادلات تجاری، جابه‌جایی کالا و شکل‌گیری پیوند میان سکونتگاه‌ها نقش داشتند و سازه‌هایی مانند پل لاتیدان، بخشی از زیرساخت‌های مورد نیاز برای تداوم این ارتباطات را فراهم می‌کردند.
حفاظت از پل لاتیدان علاوه بر نگهداری یک بنای تاریخی، به معنای صیانت از شواهد مادی مرتبط با تاریخ راه‌ها، تجارت و مهندسی در جنوب کشور است؛ شواهدی که مطالعه و مستندسازی آن‌ها می‌تواند به شناخت بهتر گذشته منطقه کمک کند.
مرمت علمی؛ ضرورتی برای ماندگاری میراث تاریخی
حفاظت از پل‌های تاریخی به دلیل قرارگیری بخشی از سازه در مجاورت زمین و تأثیرپذیری از شرایط محیطی، به بررسی‌های تخصصی نیاز دارد و شناخت وضعیت بستر، ارزیابی پایداری پایه‌ها، ثبت دقیق ویژگی‌های معماری و انتخاب روش مناسب برای استحکام‌بخشی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند خطر مداخلات نامتناسب را کاهش دهد.
در این فرآیند، توجه به اصالت تاریخی اثر اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا هدف از مرمت، صرفاً افزایش مقاومت سازه نیست، بلکه حفظ ویژگی‌های تاریخی و معماری آن نیز باید در تمام مراحل مورد توجه قرار گیرد.
پل تاریخی لاتیدان نیز با توجه به جایگاه خود در میراث تاریخی هرمزگان، نیازمند تداوم مطالعات و اجرای اقدامات حفاظتی بر اساس نتایج بررسی‌های کارشناسی است و تکمیل مطالعات ژئوتکنیک، مستندسازی وضعیت موجود و تدوین طرح مرمت متناسب با شرایط سازه می‌تواند مسیر تصمیم‌گیری برای مراحل بعدی را روشن‌تر کند.
آغاز این مطالعات، زمینه شناخت دقیق‌تر وضعیت پل و برنامه‌ریزی برای حفاظت از آن را فراهم کرده است؛ فرآیندی که با تکمیل بررسی‌های فنی و اجرای اقدامات متناسب، می‌تواند به ماندگاری یکی از یادگارهای تاریخی مسیرهای ارتباطی و تجاری جنوب کشور برای نسل‌های آینده کمک کند.
به گزارش ایرنا، استان هرمزگان با برخورداری بیش از ۴۲۰ اثر ثبت ملی در حوزه‌های فرهنگی، تاریخی، معماری، طبیعی و ناملموس، از غنی‌ترین استان‌های کشور از نظر تنوع آیین‌ها و سنت‌های بومی به شمار می‌رود.
همچنین بیش از ۳۰۰ اماکن و بنای تاریخی، برای بازدید مسافران و گردشگران به هرمزگان وجود دارد.
