پشت عددهای بازار کار؛ روایت بهار ۱۴۰۵ کهگیلویه و بویراحمد از جست‌وجوی کار تا اشتغال

نتایج طرح آمارگیری نیروی کار مرکز آمار ایران در بهار ۱۴۰۵ که به تازگی منتشر شده است، تصویری از بازار کار کهگیلویه و بویراحمد ارائه می‌دهد که در نگاه نخست، متناقض به نظر می‌رسد؛ نرخ بیکاری استان افزایش یافته، اما همچنان از میانگین کشور پایین‌تر است. از سوی دیگر، مشارکت اقتصادی و نسبت اشتغال نیز نسبت به سال گذشته بهتر شده‌اند، ولی فاصله استان با میانگین کشور همچنان چشمگیر است.

عددی که از بیکاری می‌گوید

برای کسی که هر روز صبح با امید پیدا کردن شغل از خانه بیرون می‌آید، «نرخ بیکاری» فقط یک شاخص آماری نیست. این عدد می‌تواند روایت ماه‌ها جست‌وجو، انتظار برای یک تماس تلفنی یا مراجعه‌های مکرر برای پیدا کردن فرصت شغلی باشد.

در بهار ۱۴۰۵، نرخ بیکاری جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر در کهگیلویه و بویراحمد به ۸.۷ درصد رسید؛ ۲.۳ واحد درصد بیشتر از بهار سال گذشته که این رقم ۶.۴ درصد بود. با این حال، نرخ بیکاری استان همچنان کمی پایین‌تر از میانگین ۹.۱ درصدی کشور قرار گرفت.

این تفاوت البته نباید به تنهایی به معنای وضعیت مطلوب‌تر بازار کار استان تعبیر شود. بخشی از ماجرا در شاخص دیگری پنهان است: مشارکت اقتصادی.

فاصله اطمینان ۹۵ درصدی نرخ بیکاری استان نیز بین ۶.۵ تا ۱۰.۹ درصد برآورد شده است؛ موضوعی که یادآوری می‌کند این عدد را باید در چارچوب آماری خود و همراه با سایر شاخص‌ها خواند.

کسانی که هنوز وارد بازار کار نشده‌اند

در یک سوی بازار کار، بیکاران قرار دارند؛ اما در سوی دیگر، جمعیتی بزرگ‌تر ایستاده است که اساساً در محاسبه جمعیت فعال اقتصادی قرار نمی‌گیرد.

نرخ مشارکت اقتصادی کهگیلویه و بویراحمد در بهار امسال ۳۲.۴ درصد بوده است؛ یعنی از هر ۱۰۰ نفر جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر، حدود ۳۲ نفر در زمره جمعیت فعال اقتصادی قرار داشته‌اند. این رقم نسبت به بهار ۱۴۰۴، ۲.۷ واحد درصد افزایش یافته است.

اما وقتی این عدد در کنار میانگین ۴۰.۷ درصدی کشور قرار می‌گیرد، تصویر متفاوت می‌شود. فاصله ۸.۳ واحد درصدی نشان می‌دهد سهم جمعیت فعال اقتصادی استان همچنان پایین است.

پشت این فاصله می‌توان گروه‌های مختلفی را تصور کرد؛ دانشجویی که فعلاً تحصیل را انتخاب کرده، فردی که مسئولیت خانه و خانواده را برعهده دارد، بازنشسته‌ای که دیگر در بازار کار حضور ندارد و البته کسانی که به دلایل مختلف هنوز برای ورود به بازار کار اقدام نکرده‌اند.

بنابراین مسئله بازار کار استان فقط این نیست که چه تعداد شغل ایجاد شده یا چند نفر بیکار هستند؛ پرسش مهم‌تر این است که چه تعداد از مردم اساساً امکان، انگیزه یا شرایط ورود به بازار کار را پیدا می‌کنند.

شغلی که پیدا شده، اما فاصله هنوز باقی است

نسبت اشتغال نیز در بهار ۱۴۰۵ به ۲۹.۶ درصد رسید؛ رقمی که نسبت به ۲۷.۸ درصد در بهار سال گذشته، ۱.۸ واحد درصد افزایش نشان می‌دهد.

این رشد، از بهبود نسبی حکایت دارد؛ اما وقتی رقم استان با نسبت اشتغال ۳۷ درصدی کشور مقایسه می‌شود، فاصله همچنان قابل توجه است.

برای یک جوان جویای کار، این فاصله ممکن است به شکل فرصت شغلی محدودتر، انتخاب‌های کمتر یا ناچار شدن به جست‌وجوی کار در خارج از استان معنا پیدا کند. برای یک خانواده نیز ممکن است به معنای اتکای بیشتر به درآمد یک عضو شاغل باشد.

با این حال، آمار به تنهایی درباره علت این فاصله داوری نمی‌کند. ساختار اقتصادی استان، سهم بخش‌های مختلف اقتصادی، شرایط جمعیتی و اجتماعی و حتی تصمیم افراد برای ورود یا عدم ورود به بازار کار، همگی می‌توانند در شکل‌گیری این تصویر نقش داشته باشند.

مسئله فقط «شغل» نیست

جمع‌بندی داده‌های بهار ۱۴۰۵ نشان می‌دهد هر سه شاخص اصلی نسبت به سال گذشته افزایش یافته‌اند؛ مشارکت اقتصادی از ۲۹.۷ به ۳۲.۴ درصد، نسبت اشتغال از ۲۷.۸ به ۲۹.۶ درصد و در مقابل نرخ بیکاری از ۶.۴ به ۸.۷ درصد رسیده است.

این ترکیب آماری را می‌توان نشانه‌ای از تحرک بیشتر در بازار کار دانست، اما نمی‌توان صرفاً بر اساس این ارقام درباره مثبت یا منفی بودن همه ابعاد بازار کار قضاوت قطعی کرد. حتی خود گزارش نیز تأکید دارد که این تغییرات ممکن است از نظر آماری معنادار نباشند.

آنچه روشن‌تر به نظر می‌رسد، مسئله پایین بودن مشارکت و اشتغال در مقایسه با سطح کشور است.

از این منظر، سیاست اشتغال در کهگیلویه و بویراحمد فقط به معنای ایجاد فرصت‌های شغلی جدید نیست. بخشی از مسیر، به فراهم کردن شرایطی مربوط می‌شود که افراد بیشتری بتوانند و بخواهند وارد بازار کار شوند؛ از مهارت‌آموزی و توانمندسازی گرفته تا ایجاد فرصت‌های متنوع‌تر و متناسب با ظرفیت‌های اقتصادی استان.

در نهایت، پشت هر درصد، انسانی قرار دارد؛ کسی که شاید امروز شاغل است، فردا شغلش را تغییر می‌دهد، یا مدت‌هاست به دنبال فرصتی برای آغاز یک مسیر تازه می‌گردد. بهار ۱۴۰۵ برای بازار کار کهگیلویه و بویراحمد نه یک تصویر کاملاً روشن و نه یک روایت کاملاً تیره ارائه می‌کند؛ بلکه تصویری از بازاری است که نشانه‌هایی از حرکت در آن دیده می‌شود، اما هنوز بخش بزرگی از جمعیت در سن کار بیرون از دایره فعالیت اقتصادی قرار دارند. همین نقطه، شاید مهم‌ترین فصل داستان اشتغال استان باشد.