کوروش از حاشیه روایت‌ها تا متن پژوهش‌های علمی

مرجان دهقانی_ خبرجنوب / تاریخ ایران با همه فراز و فرودها و لایه‌های تمدنی‌اش همچنان موضوعی زنده برای پژوهش و گفت‌وگوست اما در سال‌هایی که فضای مجازی به یکی از بسترهای انتشار روایت‌های تاریخی تبدیل شده، مرز میان پژوهش مستند و برداشت‌های شخصی گاه کمرنگ شده است. در چنین شرایطی بازگشت به منابع معتبر و سپردن تبیین مسائل تاریخی به متخصصان، ضرورتی است که بیش از گذشته احساس می‌شود.
نشست علمی «کوروش در فرهنگ و دیدگاه ملت‌ها» که به همت دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز و با همکاری استانداری فارس برگزار شد، تلاشی برای پرداختن علمی به یکی از چهره‌های برجسته تاریخ ایران و جهان است. نشستی که برگزارکنندگان آن، نه‌تنها معرفی دقیق‌تر شخصیت کوروش بلکه آغاز مسیری برای بازخوانی تمدن ایران باستان را دنبال می‌کنند.

دانشگاه به میدان روایت علمی تاریخ بازمی‌گردد

معاون گردشگری استاندار فارس در گفت‌وگو با-خبرجنوب- با اشاره به جایگاه دوره هخامنشی در تاریخ جهان و پیوند ویژه آن با استان فارس گفت: دوره هخامنشی با محوریت کوروش دوره مهمی در تاریخ جهان است و از آنجا که خاستگاه این امپراتوری در ایران و به‌ویژه استان فارس قرار دارد شایسته است که به این موضوع پرداخته شود.
دکتر مهدی پارسایی با اشاره به گسترش تولید محتوا در فضای مجازی و ضرورت حضور متخصصان در این عرصه اظهار کرد: در سال‌های گذشته، به‌ویژه درباره هخامنشیان و کوروش، نوعی انقطاع در تولید محتوای علمی به وجود آمده بود و احساس می‌شد جامعه آکادمیک باید به این موضوع ورود کند و محتوایی تولید شود که در وهله نخست مورد استفاده گردشگران و سپس سایر فضاهای دانشگاهی قرار گیرد.
وی با اشاره به جایگاه منشور کوروش و توجه یونسکو به این اثر تاریخی، برگزاری نشست هم‌زمان با گرامیداشت روز ۱۵ آبان را فرصتی برای آغاز این مسیر دانست و افزود: با همکاری دانشگاه شیراز و حضور استادان و صاحب‌نظران این حوزه، تلاش کردیم نخستین گام را در این زمینه برداریم.
معاون استاندار فارس با بیان اینکه این برنامه، نشست آغازین سلسله نشست‌های بازخوانی تمدن ایران باستان است از برنامه‌ریزی برای برگزاری نشست‌های تخصصی دیگر خبر داد و گفت: از دانشگاه شیراز درخواست کرده‌ام که در دانشکده حقوق نیز نشستی ویژه با محوریت منشور کوروش و با نگاه حقوقی برگزار شود تا این سند از منظر حقوقی مورد بررسی قرار گیرد.
پارسایی تأکید کرد: هدف این است که فضای تولید محتوا درباره تاریخ و تمدن ایران بیش از گذشته در اختیار دانشمندان و صاحب‌نظران قرار گیرد و محتوای علمی جایگزین روایت‌های غیرمستند و زرد شود.
وی با اشاره به ظرفیت‌های تاریخی فارس در حوزه گردشگری ادامه داد: تمدن هخامنشی، تمدن ساسانی و آثار ایران باستان در فارس از ظرفیت‌های جدی استان برای رونق گردشگری هستند و می‌توانند بیش از گذشته در این حوزه نقش‌آفرینی کنند. ما هم باستان‌شناسان و استادان تاریخ را در دانشگاه شیراز داریم و هم آثار تاریخی ارزشمندی در اختیارمان است بنابراین لازم بود با برگزاری سلسله نشست‌ها به این ظرفیت پرداخته شود.
معاون استاندار فارس همچنین با تأکید بر ضرورت پاسداری از میراث فکری و فرهنگی ایران، کوروش را نماینده خردورزی ایرانی و منادی عدالت، نوع‌دوستی و مدارا توصیف کرد و گفت: باید از این شخصیت به‌عنوان بخشی از میراث ایرانی پاسداری کنیم و نشان دهیم که میان اندیشه‌های ایران باستان و ایران پس از اسلام تقابلی وجود ندارد، بلکه این دو در امتداد یکدیگر قرار دارند.
پاک‌کردن صورت مسئله راه‌حل نیست
رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز نیز در گفت و گو با خبر جنوب با اشاره به ضرورت برگزاری این نشست، ورود علمی دانشگاه به موضوع کوروش را راهی برای مقابله با روایت‌های غیرمستند و اغراق‌آمیز دانست.
دکترسعید  حسام‌پور با بیان اینکه گاهی در مواجهه با مسائل اجتماعی به‌جای حل علمی مسئله، صورت مسئله پاک می‌شود اظهار کرد: احساس ما این بود که باید ببینیم چگونه می‌توان به موضوع کوروش به‌صورت علمی پرداخت و اگر صاحب‌نظران و متخصصان درباره این شخصیت تاریخی اظهارنظر کنند چه دیدگاه‌هایی خواهند داشت.
وی با اشاره به جایگاه دانشگاه شیراز و مسئولیت دانشکده ادبیات و علوم انسانی در پرداختن به مسائل تاریخی و فرهنگی، افزود: پس از گفت‌وگو با معاون استاندار فارس، موضوع را با متخصصان مطرح کردیم و از صاحب‌نظرانی که در حوزه کوروش‌شناسی آگاهی و پژوهش داشتند برای حضور در این نشست دعوت کردیم.
دکتر حسام‌پور ادامه داد: در فضای امروز روایت‌های مختلفی درباره شخصیت‌های تاریخی منتشر می‌شود و گاهی هر مطلبی که از منابع مختلف نقل می‌شود، به‌عنوان یک روایت اصیل و قابل استناد بازنشر می‌شود در حالی که ممکن است در این روایت‌ها اغراق یا خلأها و کاستی‌های تاریخی وجود داشته باشد.

به اعتقاد من، اگر دانشگاهیان و صاحب‌نظران این حوزه به‌درستی شخصیت کوروش را برای جامعه تبیین کنند، می‌توان از گسترش چنین روایت‌هایی جلوگیری کرد.
رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز با تأکید بر اینکه پرداختن به کوروش نباید در تقابل با سایر باورهای جامعه قرار گیرد، تصریح کرد: نباید تصور کنیم صحبت درباره کوروش ممکن است با برخی باورهای دیگر در تضاد باشد. قرار نیست با پرداختن به این شخصیت تاریخی، یک دوقطبی ایجاد کنیم. اتفاقاً وظیفه دانشگاهیان این است که با پژوهش و دیدگاه‌های علمی، این دوقطبی کاذب را از بین ببرند و جایگاه درست کوروش را به جامعه و جهانیان معرفی کنند.
وی با اشاره به ظرفیت جهانی این شخصیت تاریخی خاطرنشان کرد: اگر ما شخصیتی بزرگ مانند کوروش را داریم، چرا از جایگاه و اعتباری که در جهان دارد برای معرفی بیشتر و بهتر ایران استفاده نکنیم؟ سخن من این است که پاک‌کردن صورت مسئله راه‌حل نیست باید به شخصیت و اندیشه‌های کوروش علمی و سنجیده پرداخت و اگر درباره این شخصیت نیز اغراقی صورت گرفته یا اشتباهی وجود دارد، دانشگاهیان باید بدون واهمه آن را برای مردم توضیح دهند.
دکتر حسام‌پور در بخش دیگری از سخنان خود درباره تداوم این برنامه‌ها گفت: دانشکده ادبیات و علوم انسانی تلاش کرده است در دوره‌های مختلف به موضوعات تاریخی و فرهنگی بپردازد. برنامه‌هایی مانند جشنواره «از بلخ تا بخارا» نیز در همین راستا دنبال شده است.
وی با اشاره به اهمیت بررسی دوره قاجار و تحولات ارتباط ایران با غرب در این دوره افزود: برای پرداختن به دوره‌های مختلف تاریخ ایران و ابهام‌هایی که ممکن است درباره آنها در جامعه شکل گرفته باشد، برنامه‌هایی در نظر داریم. یکی از رسالت‌های مهم دانشکده ادبیات و علوم انسانی، پرداختن درست به مسائلی است که دغدغه جامعه و مردم هستند، اما تاکنون کمتر به آنها پرداخته شده است.

گفتنی است ، این نشست با حضور جمعی از استادان و صاحب‌نظران با دبیری علمی دکتر عبدالرسول خیر اندیش عضو هیات علمی دانشگاه شیراز، به‌عنوان آغازگر سلسله نشست‌هایی با هدف معرفی علمی، دقیق و به دور از افراط و تفریطِ جایگاه کوروش در فرهنگ و اندیشه ملل مختلف و به همت دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز و با همکاری استانداری فارس برگزار شد. رویدادی که به گفته صاحب‌نظران، گامی در راستای پایان دادن به رویکرد پاک کردن صورت‌مسئله و پرداختن علمی به این شخصیت برجسته تاریخی است.