تحقق عدالت در غرب شیراز

در حوزه کیفری، شاهد پرونده‌هایی با موضوعات مختلف هستیم؛ از جرایم عمومی و مواد مخدر گرفته تا اختلافات ملکی. با این حال، بیشترین فراوانی پرونده‌های کیفری  شامل توهین، تهدید، ضرب و جرح عمدی، سرقت و جرایم ترافیکی است.

مرجان دهقانی خبرجنوب-شهر جدید صدرا با رشد شتابان جمعیت و برج‌سازی‌های گسترده، امروز به یکی از کانون‌های پرتردد قضایی در استان فارس تبدیل شده است. راه‌اندازی مجتمع قضایی صدرا در تیرماه ۱۴۰۳، پاسخی به مطالبه شهروندان غرب شیراز برای دسترسی آسان به عدالت و کاهش هزینه‌های سفر بود. برای بررسی ابعاد پرونده‌های کثیرالشاکی ملکی، وضعیت طلاق و مهریه، و خاطرات تلخ و شیرین پشت میز قضاوت، به سراغ یاسر محبی، معاون قضایی و رئیس مجتمع قضایی صدرا رفته‌ایم. او در این گفت وگو ضمن تشریح چالش کمبود نیروی انسانی و علل اطاله دادرسی، توصیه‌های مهمی به خریداران مسکن در غرب شیراز کرد.

مجتمع قضایی صدرا دقیقاً چه محدوده جغرافیایی و جمعیتی را پوشش می‌دهد و با چه ساختاری فعالیت خود را آغاز کرد؟

مجتمع قضایی صدرا از تیرماه ۱۴۰۳ و هم‌زمان با هفته قوه قضاییه کار خود را آغاز کرد. این مجتمع یک مرکز ترکیبی و جامع است؛ یعنی تمامی شعب دادسرا (شامل دادیاری، بازپرسی، اظهارنظر و معاونت دادستانی شیراز)، دادگاه صلح با صلاحیت‌های حقوقی، کیفری و خانواده، دادگاه‌های عمومی حقوقی، کیفری دو، خانواده، اجرای احکام مدنی و کیفری و همچنین شعب شورای حل اختلاف در آن فعال هستند. 
نکته مهم اینکه اگرچه این مجتمع در شهر صدرا قرار دارد، اما محدوده وسیعی شامل شمال‌غرب و غرب شیراز را هم پوشش می‌دهد. در واقع ما به جمعیتی در حدود ۴۵۰ هزار نفر خدمات قضایی ارائه می‌دهیم.

هدف اصلی از راه‌اندازی این مجتمع در غرب شیراز چه بود؟

هدف، تسهیل خدمت‌رسانی و تحقق عدالت بود. مسافت طولانی غرب شیراز تا مرکز شهر و تحمیل هزینه‌های سنگین رفت‌وآمد و اتلاف وقت شهروندان، دادگستری کل استان را بر آن داشت تا این مجتمع را راه‌اندازی کند. این تصمیم عملاً باعث کاهش اتلاف وقت، صرفه‌جویی در انرژی، رفع اطاله دادرسی و دسترسی بسیار آسان‌تر مردم به خدمات قضایی شد.

پس از راه‌اندازی مجتمع، تمرکز شما بیشتر روی چه حوزه‌هایی بوده و اکنون چه تعداد شعبه در این مجتمع فعال است؟

پس از ساخت و افتتاح، تمرکز اصلی ما بر افزایش شعب قضایی، جذب نیروی انسانی متخصص و ارتقای صلاحیت‌های دادگاه‌های مختلف بود. در حال حاضر مجموعاً ۲۱ شعبه قضایی در این مجتمع شبانه‌روز در حال ارائه خدمت به مردم هستند.

بیشترین پرونده‌های ورودی به مجتمع قضایی صدرا مربوط به چه موضوعاتی است؟

با توجه به ترکیب جمعیتی صدرا و ساخت‌وسازهای گسترده، بیشترین آمار پرونده‌های ما به اختلافات ملکی و قراردادی اختصاص دارد. در رتبه‌های بعدی، دعاوی خانوادگی شامل مطالبه مهریه، نفقه و طلاق قرار دارند. در بخش کیفری نیز به تناسب با پرونده‌هایی مثل توهین، تهدید، ضرب و جرح عمدی، سرقت‌های ساده و تصادفات رانندگی روبه‌رو هستیم.

یکی از گلایه‌های همیشگی مردم، طولانی شدن روند دادرسی است. میانگین رسیدگی به پرونده‌ها در مجتمع صدرا چقدر است و چه عواملی باعث طولانی شدن کار می‌شود؟

میانگین زمان رسیدگی کاملاً بستگی به نوع خواسته دارد. برای مثال، اغلب دعاوی حقوقی در دادگاه صلح یا پرونده‌های اعسار و مطالبات مالی، در کمتر از یک ماه تعیین تکلیف می‌شوند. اما پرونده‌های پیچیده ملکی و ثبتی که نیاز به کارشناسی‌های متعدد دارند، ممکن است تا ۱۰۰ روز یا حتی بیشتر زمان ببرند. کمبود نیروی انسانی، حجم بالای پرونده‌های ورودی به شعب و ضرورت انجام کارشناسی‌های دقیق فنی، از عوامل اصلی اطاله دادرسی هستند. البته ما برای جبران این چالش، به طور گسترده از دادرسی الکترونیک استفاده می‌کنیم که سرعت کار را به شدت بالا برده و صدرا را به یکی از مجتمع‌های پیشرو استان در حوزه فناوری تبدیل کرده است.

وضعیت دعاوی خانوادگی در صدرا به چه صورت است؟ با توجه به ساختار آپارتمان‌نشینی در این شهر، با چه چالش‌هایی مواجه هستید؟

صدرا مجتمع‌های مسکونی بسیار پرجمعیتی دارد؛ به طوری که جمعیت برخی از این برج‌ها و مجتمع‌ها از بعضی شهرهای استان بیشتر است. همین موضوع باعث افزایش اصطکاک و اختلافات مرتبط با اجاره، تخلیه و مزاحمت‌های ملکی می‌شود. 
در حوزه خانواده، ما علاوه بر راه‌اندازی شعبه ویژه دادگاه خانواده و دادگاه صلح خانواده، از حضور قاضی مشاور زن نیز بهره می‌بریم. همچنین یک شعبه شورای حل اختلاف و هیئت‌های صلح مساجد محلی را به امر سازش خانواده‌ها اختصاص داده‌ایم.

در کنار این‌ها، مرکز مشاوره همکار با دادگستری را فعال کرده‌ایم تا قبل از طلاق، تا جای ممکن به سازش برسیم. با این حال مطالبه مهریه، نفقه و طلاق همچنان در صدر دعاوی خانوادگی این منطقه است.

به قراردادهای پیش‌فروش و انبوه سازان اشاره کردید. اختلافات ملکی در صدرا گاهی جنبه عمومی و بحرانی به خود می‌گیرد. دادگستری برای این پرونده‌های کثیرالشاکی چه کرده است؟ بله، این موضوع یک چالش جدی است. پرونده‌های ملکی کثیرالشاکی به خاطر درگیر کردن تعداد زیادی از شهروندان، حساسیت بالایی دارند و مدیریت ارشد دادگستری استان نیز نظارت ویژه‌ای بر آن‌ها دارد. مثلاً در یک پرونده، ۲۵۰ خواهان (شاکی) داشتیم که خوشبختانه با پیگیری ویژه و صدور رأی شایسته، مشکل همه آن‌ها مرتفع شد و بعد از سال‌ها به حق خود رسیدند. 

توصیه جدی و اکید من به مردم در زمان امضای هرگونه قرارداد پیش‌فروش یا خرید ملک این است: قبل از امضا، اصالت اسناد ثبتی را بررسی کنند، مطمئن شوند ملک معارض ندارد یا وقفی و ملی نیست، توانایی مالی سازنده را بسنجید و حتماً با یک متخصص یا مشاور حقوقی مشورت کنند. یک فرمول طلایی هم وجود دارد؛ هرگاه قیمت ملک ارائه شده به طور ملموس و عجیبی کمتر از نرخ واقعی بازار بود، حتماً با فرض وجود یک مشکل بزرگ و شبهه‌ناک به آن نگاه کنید و بی گدار به آب نزنند.

از سال‌ها قضاوت خود، شیرین‌ترین یا ماندگارترین پرونده‌ای که رأی آن را صادر کردید چه بود؟

حق به حق‌دار رسیدن همیشه شیرین است. در سمت قبلی‌ام، پرونده قتلی بود که رسیدگی به آن ۱۴ سال طول کشیده بود. با تلاش شبانه‌روزی و دقت بالا موفق شدیم پرونده را به سرانجام برسانیم و رأی عادلانه صادر شد. در خود مجتمع صدرا هم حل اختلاف پرونده‌های بزرگ مسکن که مردم بعد از ۱۰ سال بلاتکلیفی سرانجام صاحب واقعی خانه‌هایشان شدند، از شیرین‌ترین اتفاقات کاری ما بود.

رابطه مردم با دستگاه قضا ظرافت‌های خاصی دارد. خاطره جالبی از سوءتفاهم‌های ارباب رجوع دارید؟

دو خاطره در ذهن دارم که نشان می‌دهد قضاوت چقدر دشوار است و چقدر زود قضاوت می‌کنیم:

اول اینکه روزی فردی بسیار پریشان و عصبانی با داد و فریاد وارد دفترم شد و مدعی بود در پرونده‌اش نفوذ شده و قاضی می‌خواهد حقش را ضایع کند. او را آرام کردم، حرف‌هایش را شنیدم و پیگیری کردم. چند روز بعد همان فرد با جعبه شیرینی و شرمندگی زیاد آمد؛ رأی صادر شده بود و کاملاً هم به نفع او بود. آمد و بابت قضاوت عجولانه‌اش عذرخواهی کرد.

خاطره دوم مربوط به شاکی دیگری بود که به مرکز استان رفته و از من شکایت کرده بود! دلیلش این بود که پرونده او ساعت ۱۲ شب در سیستم ارجاع شده بود و او گمان می‌کرد پشت پرده این ارجاع نیمه‌شب، لابی و نفوذی در کار است. وقتی مرکز از من گزارش خواست، توضیح دادم که به دلیل حجم بالای کار و برای اینکه وقت مردم تلف نشود، بنده و همکارانم تا نیمه‌شب در سیستم کار ارجاع و تعیین وقت را انجام می‌دهیم. این کار دقیقاً برای سرعت بخشیدن به کار خود او بود که خوشبختانه سوءتفاهم برطرف شد.

عمده گلایه‌هایی که مردم از مجموعه قضایی دارند چیست و چقدر از آن را وارد می‌دانید؟

واقعیت این است که بخش زیادی از گلایه‌ها ناشی از کم‌اطلاعی نسبت به قوانین و روندهای پیچیده حقوقی است؛ اگر شهروندان به قواعد مسلط بودند، بسیاری از این موارد را ایراد نمی‌دانستند. با این حال، گلایه‌های مربوط به اطاله دادرسی، تأخیر در نظرات کارشناسی، طولانی شدن اجرای احکام و گاهی ادعای عدم توجه به دلایل ابرازی، از مواردی است که مردم مطرح می‌کنند و ما همواره در تلاش برای اصلاح و تسریع این روندها هستیم.

به عنوان قاضی پرونده‌های پیچیده، اگر خودتان روزی به مشکل حقوقی بخورید، چه می‌کنید؟

اول از همه مسیر صلح، سازش و ریش‌سفیدی را انتخاب می‌کنم؛ چون معتقدم سازش، مشکل را از ریشه و برای همیشه حل می‌کند. در مرحله بعد، با صداقت کامل و در مسیر قانون حرکت می‌کنم و حتماً با همکاران و حقوقدانان دیگر مشورت خواهم کرد.

اگر به گذشته برگردید، باز هم شغل قضاوت را انتخاب می‌کنید؟

واقعاً پاسخ به این سوال سخت است؛ چون محدودیت‌ها، فشارها و سختی‌های منصب قضاوت بسیار فراتر از تصور عموم است. اما با تمام این سختی‌ها، بله، باز هم قضاوت را انتخاب می‌کنم.

به عنوان سخن پایانی، چه توصیه‌ای برای شهروندان دارید؟

چند توصیه ساده اما مهم دارم: اول؛ در تمام قراردادهای مالی و ملکی حتماً مشاور حقوقی یا وکیل داشته باشید. دوم؛ اختلافات خانوادگی را ابتدا از مسیر ریش‌سفیدی و سازش حل کنید. سوم؛  هرگز فریب دلالان و افرادی که ادعای نفوذ در دستگاه قضایی دارند را نخورید و همواره صداقت و حقیقت را در دادگاه پیشه کنید.

در پایان باید از تلاش‌های بی‌وقفه همکاران جوان و پرتلاشم در دادسرا، دادگاه و شورای حل اختلاف صدرا تشکر کنم که با کار جهادی باعث شدند این مجتمع نوپا به عنوان یکی از مراکز موفق استان فارس شناخته شود. استقرار واحد ثبتی شماره ۳ در صدرا نیز گام مهمی در کاهش مشکلات مردم بود که امیدواریم این خدمات روزبه‌روز توسعه یابد.