کالابرگ، کفاف کدام کالا؟!

فاطمه ایزدی - «خبرجنوب»/ این روزها با یک میلیون تومان تا سر کوچه هم نمی توانید بروید، چه برسد به آنکه بخواهید با این مبلغ ناچیز، باری از دوش معیشت خانواده بردارید.

سرنوشت کالابرگ به مبلغ اعتبار یک میلیون تومانی گره خورده که قرار است بخشی از هزینه های معیشت را جبران کند و اگرچه درخواست خانوارها برای افزایش مبلغ کالابرگ همچنان ادامه دارد اما این مطالبه همچنان در بن بست کمبود بودجه و پیامدهای ناشی از جنگ افتاده و خبری از افزایش اعتبار برای همه دهک ها نیست.

شاید برای فهمیدن ارزش واقعی اعتبار کالابرگ، نیاز باشد کارشناسان و تصمیم سازان، کف جامعه و واقعیت قیمت ها را بهتر ببینند و به این موضوع توجه کنند که آیا یک میلیون تومان می تواند باری از دوش یک خانوار بردارد یا خیر!

بر اساس بررسی های «خبرجنوب»، اگر یک نفر تصمیم بگیرد اعتبار کالابرگش را فقط صرف خرید گیلاس کند، دست آخر حدود دو و نیم کیلو از این میوه نصیبش می‌شود. اگر انبه را انتخاب کند، سهم او به حدود هفت عدد می‌رسد و این یعنی اعتباری که قرار است بخشی از معیشت را پوشش دهد، در نهایت به خریدن یکی دو کیلو میوه ختم می شود.

با یک میلیون تومان حتی نمی توان یک مرغ خرید و باید حداقل 200 هزار تومان به این مبلغ اضافه کنید تا بتوانید یک قلم کالای اساسی تهیه کنید. اگر کسی بخواهد با کالابرگ خود برنج بخرد، تنها می تواند دو کیلو برنج مرغوب ایرانی تهیه کند و نکته قابل تامل این است که قدرت خرید این مبلغ را حتی می‌توان در کالاهایی دید که شاید هیچ‌وقت تصور نمی‌شد به معیار سنجش ارزش پول تبدیل شوند.

با یک میلیون تومان می‌شود حدود شش جعبه دستمال کاغذی خرید؛ کالایی که تا چند سال پیش کمتر کسی قیمتش را به خاطر می‌سپرد. اگر پای لوازم بهداشتی به میان بیاید، یک مسواک و دو خمیردندان هم می‌توانند این اعتبار یک میلیون تومانی را مصرف کنند.

بدیهی است که شاید هیچ خانواده‌ای کالابرگ خود را صرف خرید مسواک یا گیلاس نکند اما این مثال‌ها برای نشان دادن ارزش واقعی این اعتبار اندک است و اینکه معلوم شود یک میلیون تومان در بازار امروز، دقیقاً چقدر وزن دارد. این تصویر وقتی کامل‌تر می‌شود که خریدهای روزمره را کنار هم بگذاریم. تصور کنید یک خانواده بخواهد تنها چند قلم ابتدایی برای صبحانه تهیه کند.

 یک بسته پنیر، یک بطری شیر، یک بسته خامه یا یک شیشه عسل شاید یک خرید معمولی به نظر برسد اما خرید هر کدام از اینها بخش قابل توجهی از این اعتبار را می بلعد. با یک میلیون تومان اعتبار کالابرگ فقط می توان 600 گرم گوشت خرید و حتی قدرت خرید این مبلغ به یک شیشه شیر خشک و دو بسته پوشاک بچه هم قد نمی دهد!

واقعیت این است که موضوع، فقط یک میلیون تومان نیست بلکه مسئله، فاصله‌ای است که میان هزینه‌های واقعی زندگی و حمایت‌های معیشتی ایجاد شده چنانچه سرعت رشد قیمت کالاهای اساسی در سال‌های اخیر باعث شده ارزش این اعتبار هر روز کوچک‌تر شود.

 حذف میوه از سبد خرید، کمتر خریدن لبنیات، به تعویق انداختن خرید کالاهای بهداشتی یا چشم‌پوشی از برخی نیازها، تصمیم‌هایی است که دیگر برای بسیاری از خانوارها عادی شده و به نظر می رسد تصمیم سازانی که در اتاق های فکر می نشینند تا مبلغ کالابرگ را مشخص کنند از این موضوع اطلاعی ندارند.

در هر حال، درخواست مردم برای افزایش اعتبار کالابرگ همچنان ادامه دارد. این مطالبه، صرفاً خواسته‌ای برای افزایش یک عدد نیست بلکه تلاشی برای نزدیک‌تر شدن میزان حمایت به واقعیت بازار است. وقتی اعتبار یک نفر، تنها کفاف خرید یک مرغ یا دو کیلو برنج را می‌دهد، طبیعی است که بسیاری از خانوارها آن را پاسخگوی هزینه‌های ضروری زندگی ندانند.

کارشناسان اقتصادی نیز معتقد هستند اثربخشی هر سیاست حمایتی به تناسب آن با قیمت کالاهای اساسی، وابسته است. اگر فاصله میان اعتبار پرداختی و هزینه واقعی سبد مصرف خانوار بیش از حد افزایش پیدا کند، کارکرد حمایتی آن نیز به مرور کمرنگ خواهد شد. به همین دلیل، بازنگری دوره‌ای در میزان اعتبار این طرح، همگام با تغییرات قیمت‌ها، یکی از مطالبات جدی در حوزه سیاست‌های رفاهی به شمار می‌رود. البته اصل اجرای کالابرگ از نگاه بسیاری از تحلیلگران، اقدامی مؤثر برای هدایت یارانه‌ها به سمت تأمین کالاهای ضروری است اما مسئله‌ای که امروز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته، قدرت خرید همین اعتبار است. در نهایت، آنچه برای خانوار اهمیت دارد، عدد درج‌شده روی اعتبار نیست بلکه تعداد کالاهایی است که می‌تواند با این مبلغ به خانه ببرد.

شاید به همین دلیل باشد که این روزها ارزش یک میلیون تومان را دیگر با صفرهایش نمی‌سنجند و آن را با دو و نیم کیلو گیلاس، هفت انبه، یک مرغ، دو کیلو برنج، شش جعبه دستمال کاغذی یا یک مسواک و دو خمیردندان اندازه می‌گیرند؛ مقایسه‌ای ساده اما گویا که نشان می‌دهد سبد خرید مردم، این روزها با یک میلیون و چند میلیون تومان پر نمی شود!