هر فراموشی آلزایمر نیست؛ ۷ نشانه‌ای که نباید به پای پیری گذاشت

سیما زعفرانچی _ «خبرجنوب»/ مادرتان برای سومین بار در یک ساعت می‌پرسد «امروز چندشنبه است؟» پدرتان قبضی را که همیشه خودش پرداخت می‌کرده فراموش می‌کند؛ یا یکی از نزدیکانتان وسیله‌ای را در جایی غیرمعمول می‌گذارد و دیگر نمی‌تواند به یاد بیاورد آن را کجا گذاشته است. آیا این‌ها بخشی از فراموشی طبیعی هستند یا باید آن‌ها را جدی گرفت؟

۲۱ سپتامبر، روز جهانی آلزایمر، فرصتی است برای توجه بیشتر به بیماری‌ای که به‌تدریج حافظه، تفکر و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره را تحت تأثیر قرار می‌دهد. با این حال، هر فراموشی نشانه آلزایمر نیست و شناخت تفاوت میان فراموشی طبیعی و نشانه‌های هشدار، می‌تواند به تشخیص و پیگیری به‌موقع کمک کند.

هر فراموشی، آلزایمر نیست

به گفته متخصصان، فراموشی‌های گاه‌به‌گاه می‌تواند بخشی از روند طبیعی افزایش سن باشد؛ برای مثال ممکن است فرد نامی را موقتاً به خاطر نیاورد یا وسیله‌ای را جایی بگذارد و بعداً آن را پیدا کند. اگر این اتفاق‌ها پراکنده باشد و اختلالی در زندگی روزمره ایجاد نکند، به‌تنهایی نشانه آلزایمر نیست. اما در آلزایمر، اختلال حافظه معمولاً به‌تدریج بیشتر می‌شود و فرد ممکن است اطلاعاتی را که به‌تازگی دریافت کرده، بارها فراموش کند یا یک سؤال و داستان را چندین مرتبه تکرار کند.

۷ نشانه‌ای که نباید نادیده گرفته شوند

۱. تکرار مداوم سؤال‌ها و اتفاق‌ها
فرد ممکن است در فاصله کوتاهی یک سؤال را چند بار بپرسد یا موضوعی را که قبلاً درباره آن صحبت کرده، دوباره مطرح کند.

۲. فراموش کردن اتفاق‌های اخیر
به یاد نیاوردن گفت‌وگوی اخیر، قرار ملاقات یا اتفاقی که به‌تازگی رخ داده، به‌ویژه اگر به‌طور مکرر اتفاق بیفتد، می‌تواند نیازمند بررسی باشد.

۳. مشکل در انجام کارهای آشنا
اگر فرد در انجام کاری که سال‌ها با آن آشنا بوده دچار مشکل شود، مانند استفاده از وسایل معمول، انجام امور بانکی یا دنبال کردن یک دستورالعمل ساده، بهتر است موضوع جدی گرفته شود.

۴. مشکل در برنامه‌ریزی و حل مسائل روزمره
دشواری در مدیریت امور مالی، برنامه‌ریزی کارهای معمول یا تصمیم‌گیری‌هایی که پیش از این برای فرد ساده بوده‌اند، از نشانه‌هایی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

۵. گم کردن وسایل در مکان‌های نامعمول
جا گذاشتن وسایل اتفاقی معمولی است؛ اما پیدا شدن آن‌ها در مکان‌های غیرعادی، مانند قرار دادن کلید در یخچال، و ناتوانی در بازسازی مسیر اتفاق، می‌تواند هشداردهنده باشد.

۶. سردرگمی درباره زمان و مکان
فراموش کردن تاریخ یا روز هفته به‌تنهایی لزوماً نگران‌کننده نیست؛ اما گم کردن مسیرهای آشنا، ندانستن اینکه فرد کجاست یا اشتباه گرفتن زمان و مکان، اهمیت بیشتری دارد.

۷. تغییرات محسوس در گفتار، رفتار یا شخصیت
سخت‌تر شدن پیدا کردن واژه‌ها، کاهش مشارکت در گفت‌وگو، گوشه‌گیری یا تغییرات غیرمعمول در رفتار و شخصیت نیز می‌تواند همراه با مشکلات شناختی دیده شود.

همیشه پای آلزایمر در میان نیست

هر مشکل حافظه‌ای ناشی از آلزایمر نیست. اضطراب و افسردگی، کمبود ویتامین B12، اختلالات تیروئید و بعضی داروها نیز می‌توانند بر حافظه و تمرکز اثر بگذارند. به همین دلیل، تشخیص نباید صرفاً بر اساس مشاهده چند علامت انجام شود و بررسی پزشکی اهمیت دارد.

از سوی دیگر، آلزایمر فقط بیماری سالمندان نیست. خطر ابتلا با افزایش سن بیشتر می‌شود، اما نوع زودرس بیماری می‌تواند در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ زندگی نیز آغاز شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر فراموشی تکرارشونده، رو به افزایش یا مختل‌کننده زندگی روزمره شده است، بهتر است فرد برای ارزیابی مراجعه کند؛ به‌ویژه اگر همزمان تغییراتی در گفتار، رفتار، توانایی انجام کارهای معمول یا تشخیص زمان و مکان ایجاد شده باشد.

متخصص می‌تواند با بررسی سابقه فرد و انجام آزمون‌های شناختی، وضعیت حافظه و سایر توانایی‌های ذهنی را ارزیابی کند و در صورت نیاز آزمایش‌های بیشتری برای یافتن علت مشکل انجام دهد.

چرا تشخیص زودهنگام مهم است؟

تشخیص زودهنگام لزوماً به معنای درمان بیماری نیست، اما می‌تواند فرصت بیشتری برای مدیریت علائم، بررسی گزینه‌های درمانی و برنامه‌ریزی برای آینده در اختیار فرد و خانواده قرار دهد.

شعار کمپین جهانی آلزایمر در سال ۲۰۲۶ نیز بر همین موضوع تأکید دارد: هرچه زودتر بدانیم، کارهای بیشتری می‌توانیم انجام دهیم.

برای سلامت مغز چه کار کنیم؟

برخی عوامل خطر قابل تغییرند. فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل، کنترل فشار خون و قند خون، ترک سیگار و حفظ فعالیت‌های ذهنی و اجتماعی می‌تواند به حفظ سلامت مغز کمک کند.

ورزش هوازی و تمرین‌های قدرتی، در کنار خواب و سبک زندگی سالم، بخشی از توصیه‌های مرتبط با سلامت مغز هستند؛ هرچند هیچ‌کدام تضمینی برای جلوگیری از آلزایمر محسوب نمی‌شوند.

اگر یکی از اعضای خانواده دچار فراموشی شده است

رفتار خانواده نیز اهمیت دارد. بحث و جدل مداوم با فرد درباره اشتباهات حافظه یا اصلاح کردن تک‌تک حرف‌های او معمولاً کمکی نمی‌کند. بهتر است ارتباط آرام و ساده باشد، استقلال فرد تا حد امکان حفظ شود و محیط زندگی نیز منظم و ایمن باشد.

در نهایت باید به این نکته توجه کرد که یک فراموشی گاه‌به‌گاه ممکن است طبیعی باشد؛ اما فراموشی‌ای که تکرار می‌شود، پیشرفت می‌کند و زندگی روزمره را تغییر می‌دهد، ارزش بررسی پزشکی دارد.