آلزایمر؛ اختلالی فراتر از پیری طبیعی
ادمین ۵
بیماری آلزایمر شامل انحراف شدید از مسیر شناختی، عملکردی و رفتاری پیری طبیعی است؛ این بیماری هم یک علت مهم و بسیار شایع ناتوانی برای افراد و هم منبع اصلی هزینههای بهداشتی و مراقبتهای اجتماعی برای جامعه است اما اینکه بیماری آلزایمر چیست، بسته به اینکه از چه کسی پرسیده شود، پاسخها حتی در بین پزشکان و متخصصان متفاوت است.
دکتر اسماعیل موسوی اصل مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد مرکز بهداشت خوزستان گفتوگو با ایسنا با اشاره به ۲۱ سپتامبر روز جهانی آلزایمر، اظهار کرد: تعریف آلزایمر در جامعه متخصصان در حال تکامل پویا است و هنوز به اجماع نرسیدهاند.
وی افزود: روانپزشکانی که بیماران مبتلا به آلزایمر را درمان میکنند باید از تحقیقات اخیر در مورد مداخلههای غیردارویی و همچنین دارویی که ممکن است به این بیماران کمک کند، آگاه باشند.
موسوی اصل گفت: طبق گزارش انجمن جهانی آلزایمر در سال ۲۰۱۹، هر ۳ ثانیه یک نفر در جهان به دمانس مبتلا میشود اما بیشتر این افراد تشخیص داده نشده و حمایت نمیشوند.
وی افزود: بر اساس اطلاعات انجمن آلزایمر ایران، آمار دقیقی از تعداد افراد مبتلا به آلزایمر در کشور وجود ندارد اما احتمال میرود حدود ۳۰۰ تا ۴۵۰ هزار نفر در ایران مبتلا به این بیماری باشند.
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد مرکز بهداشت خوزستان گفت: بعد از بیماریهای قلبی، سرطان، بیماریهای مزمن تنفسی و سکته مغزی، بیماری آلزایمر بهعنوان پنجمین علت مرگومیر در سالمندان است.
وی تصریح کرد: شروع بیماری، به آهستگی در عملکردهای شناختی مغز اختلال ایجاد میکند. با پیشرفت بیماری، بهتدریج فرد احساس استقلال را از دست میدهد و در تعاملات اجتماعی و رسیدن به اهداف خود دچار مشکلات جدی میشود و همین مسائل موجب ایجاد افسردگی، اضطراب، پرخاشگری و کاهش اعتمادبهنفس در فرد شده و بنابراین کیفیت زندگی فرد بیمار که وضعیتی مطلوب بوده و با مفهوم چندبعدی سلامت ازجمله ابعاد جسمی، روانی، معنوی، اجتماعی و اقتصادی قابلتعریف است، دچار اشکال و اختلال میشود.
موسوی اصل گفت: علاوه بر سن، دیگر عوامل خطرزا برای زوال عقل شامل سابقه خانوادگی(ژنتیک)، خطرات قلبیعروقی(فشارخون بالا، دیسلیپیدمی، سیگار کشیدن و سکته مغزی) و جنسیت زن است.
درمانهای غیردارویی و رواندرمانی گروهی
وی بیان کرد: هر ساله میلیونها دلار هزینه در جهان، صرف تشخیص و درمان این بیماری میشود. بیشترین درمانها شامل درمانهای زیستی و دارودرمانی، مداخلههای روانی-اجتماعی مانند آموزش خانواده و افزایش مراکز روزانه توانبخشی بوده است.
این روانشناس ادامه داد: عملکرد شناختی مطلوب، عامل حیاتی برای حفظ و ارتقای سلامت روان و کیفیت زندگی سالمندان است که باتوجه به مقاومتهای دارویی در بسیاری از سالمندان، مداخلههای توانبخشی شناختی و غیردارویی توصیه میشود.
وی افزود: یکی از شیوههای درمانی غیردارویی، رواندرمانی گروهی است. گروههای فعالیت درمانی یکی از انواع گروههای درمانی هستند که شامل گروههای شعردرمانی، هنردرمانی، موسیقیدرمانی و کتابدرمانی میباشند.
ارتباط با بیمار آلزایمری چگونه تغییر میکند؟
موسوی اصل گفت: در بیماری آلزایمر به صورتهای گوناگون ارتباط دچار تغییر میشود. فرد مبتلا به آلزایمر به سختی میتواند خود را توسط لغات و الفاظ بیان کند و در فهم سخنان دیگران با مشکل روبهرو است. کسانی که با بیمار آلزایمری ارتباط دارند ممکن است در مواردی، بروز تغییراتی را متوجه شوند؛ مانند اینکه یافتن لغات صحیح با دشواری مواجه است، تکرار مکرر لغات آشنا، سازماندهی منطقی کلمات با دشواری روبرو است، کمتر صحبت میکند و بیشتر از ژستهای غیرکلامی استفاده میکند.
وی اضافه کرد: شرایط فیزیکی و داروها مقداری ارتباطات فرد را تحت تأثیر قرار میدهد. در صورت مواجهه با چنین تغییراتی بهتر است با یک پزشک مشورت کنید.
چگونه گوش کنیم؟
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد مرکز بهداشت خوزستان با تأکید بر اهمیت شنونده بودن در ارتباط با بیمار مبتلا به آلزایمر گفت: برقراری ارتباط با بیمار آلزایمری به حوصله و درک بیمار نیاز دارد. اول و بیش از همه باید یک شنونده خوب باشید. هنگامی که به بیمار در برقراری ارتباط کمک میکنید، در نظر داشته باشید که به او نشان دهید که گوش میکنید و تلاش میکنید تا گفتههای او را بفهمید.
وی ادامه داد: تماس چشمی خود را با بیمار حفظ کنید و به او نشان دهید که آنچه او میگوید برای شما مهم است.
موسوی اصل بیان کرد: اگر بیمار در بیان خود با دشواری روبهرو است، به او نشان دهید که تلاش او خالی از اشکال است. وی را ترغیب کنید تا بیان افکارش را ادامه دهد. به او اجازه دهید فکر کند و آنچه را که میخواهد توصیف کند. دقت کنید که سخنان او را قطع نکنید.
وی افزود: هرگز به او نگویید آنچه که میگوید غلط است؛ به جای آن گوش کنید و تلاش کنید مفهوم آنچه قرار است گفته شود را درک کنید.
این روانشناس گفت: اگر بیمار چیزی میگوید که شما با آن موافق نیستید، اجازه دهید همان باشد که او میگوید. جر و بحث معمولا چیزها را بغرنجتر میکند. بیمار را مغلوب درخواستها و داستانهای طولانی نکنید؛ مختصر و مفید و مطلوب به هدف صحبت کنید.
مداخلههای روانی - اجتماعی و موسیقی
وی بیان کرد: مداخلههای روانی-اجتماعی ممکن است به ویژه برای آشفتگی و دیگر علائم رفتاری مؤثر باشند زیرا حتی زمانی که این بیماران از نظر شناختی دچار اختلال شدهاند، ممکن است به طور قابل توجهی به تعاملات با افراد دیگر پاسخگو باقی بمانند.
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد مرکز بهداشت خوزستان گفت: بیماران آلزایمر همچنین ممکن است به موسیقی پاسخ دهند، اگرچه موسیقی باید به صورت فردی انتخاب شود زیرا برخی از بیماران آلزایمر ممکن است به موسیقی خاصی بهتر پاسخ دهند.
وی ادامه داد: بیماران آلزایمر ممکن است به فعالیتهایی که از اوایل زندگی خود با آنها ارتباط مثبت برقرار کردهاند، بهترین پاسخ را بدهند. این بیماران ممکن است به فعالیتهای اجتماعی که به طور خاص برای برآوردن ظرفیتها و نیازهای فردی آنها ساختار یافتهاند، به طور فوقالعادهای پاسخ دهند.
موسوی اصل در ادامه افزود: این بیماران ممکن است ظرفیت قابل توجهی برای یادگیری ضمنی یا غیرمستقیم از نشانههای تصادفی، برخلاف نشانههای مستقیم، داشته باشند. بیماران مبتلا به آلزایمر ممکن است نتوانند به صراحت آنچه را آموختهاند بیان کنند اما با این وجود ممکن است مهارتهای جدیدی را یاد بگیرند و کسب کنند.
وی اضافه کرد: این مهارتها ممکن است شامل پاسخ «مناسب» بیمار به دیگران باشد، زمانی که متوجه حرفهای آنها نمیشود. اگر بیمار بتواند این کار را انجام دهد، ممکن است از تعامل با دیگران بیشتر لذت ببرد.
کمک به مراقبان بیماران آلزایمر
این روانشناس، درباره ارتباط با بیماران آلزایمری و حمایت از مراقبان آنها گفت: افرادی که بیشترین تعامل را با بیماران آلزایمر دارند، مراقبان اصلی آنها و یا همسران بیماران هستند. میزان کمک متخصصان به مراقبان برای تعامل مؤثرتر با بیماران آلزایمر، نه تنها به نفع مراقبان، بلکه به نفع خود بیماران مبتلا به آلزایمر نیز خواهد بود.
وی ادامه داد: متخصصان باید مراقبان را آگاه کنند که به طور کلی باید سعی کنند منفی یا تهاجمی نباشند اما این ممکن است گاهی اوقات دشوار باشد.
موسوی اصل گفت: روانپزشکان باید هر زمان که معتقدند این کار میتواند مفید باشد، به مراقبان اطلاعات حمایتی و بازخورد مداوم بدهند. این اطلاعات ممکن است شامل پیشنهادهایی برای مراقبت از بیماران آلزایمر باشد؛ مانند تهیه لباسهایی با کمرکشی، ژاکتهایی با زیپ به جای دکمه، یا آویزان کردن فلشهایی در خانه که به سمت توالتها اشاره میکنند و نصب صندلیهای توالت با رنگ روشن.
وی افزود: بازخورد ممکن است شامل مداخلههای پیچیدهتری نیز باشد، مانند پیشنهاد به مراقبان که هر زمان با بیماران آلزایمری خود صحبت میکنند، از اسم به جای ضمیر استفاده کنند.
مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد مرکز بهداشت خوزستان تأکید کرد: با این حال، از همه مهمتر، روانپزشکان باید به مراقبان آموزش دهند که پاسخهای بیماران آلزایمری خود را از نزدیک مشاهده کنند تا بتوانند تغییراتی را که میتوانند به تنهایی ایجاد کنند، کشف کنند.
