خداداد عزیز فوتبال؛ اما این رفتار عزیز نیست!

قاسم محمدی - «خبرجنوب»/ فوتبال ایران بار دیگر شاهد یک حاشیه تلخ بود؛ حاشیه‌ای که این بار نه در مستطیل سبز، بلکه در راهروهای ورزشگاه شکل گرفت و خیلی زود از دیوارهای ورزشگاه عبور کرد و به فضای رسانه‌ای و اجتماعی رسید.

ماجرای درگیری لفظی میان خداداد عزیزی و امید عالیشاه پس از دیدار تراکتور و گل‌گهر، فارغ از اینکه چه کسی آغازگر ماجرا بوده، یک واقعیت تلخ را دوباره پیش چشم فوتبال ایران قرار داد؛ ادبیات زشت، پرخاشگری و پاسخ دادن به توهین با توهین، هیچ جایگاهی در فوتبال حرفه‌ای ندارد.

اگر امید عالیشاه نیز به خداداد عزیزی توهین کرده باشد، این رفتار را نه تأیید می‌کنیم و نه قابل دفاع می‌دانیم. فحاشی، چه از سوی بازیکن باشد و چه مدیر، پیشکسوت یا مربی، رفتاری نکوهیده و دور از شأن ورزش است. اما یک اصل ساده وجود دارد: اشتباه یک نفر، مجوز اشتباه نفر دوم نیست.

خود خداداد عزیزی نیز در واکنش به انتشار فایل صوتی، اصل پاسخ دادن به فحش را پذیرفته و گفته است که در جواب توهینی که شنیده، «صد فحش» داده است. همین جمله شاید بیش از هر تحلیل دیگری نشان می‌دهد که ما با چه فرهنگی مواجهیم؛ فرهنگی که در آن گاهی تصور می‌شود اگر به انسان توهین شد، می‌توان با شدت بیشتری پاسخ داد.

اما فوتبال حرفه‌ای دقیقاً برای عبور از همین منطق شکل گرفته است.

خداداد عزیزی فقط یک فرد عادی در فوتبال نیست. او یکی از چهره‌های شناخته‌شده فوتبال ایران و صاحب جایگاهی است که میلیون‌ها ایرانی او را با یکی از ماندگارترین لحظات تاریخ فوتبال کشور به یاد می‌آورند. بنابراین از او بیش از یک هوادار عادی انتظار می‌رود. وقتی چنین فردی در جایگاه مدیریتی یک باشگاه قرار می‌گیرد، دیگر هر جمله و هر واکنش او فقط یک رفتار شخصی نیست؛ می‌تواند تصویری از فرهنگ آن مجموعه و حتی بخشی از فوتبال ایران ارائه کند.

این نخستین بار هم نیست که رفتارهای پرتنش خداداد عزیزی خبرساز می‌شود.

سال‌ها پیش، در جریان دیدار پیام مشهد و مقاومت سپاسی، اتفاقی برای یک خبرنگار شیرازی رخ داد که هنوز در حافظه جامعه رسانه‌ای فارس باقی مانده است. آن خبرنگار، قاسم محمدی، در پایان مسابقه با خداداد عزیزی و همراهان او درگیر شد و بر اثر این حادثه به بیمارستان منتقل شد. آن پرونده به کمیته انضباطی فدراسیون فوتبال نیز کشیده شد و حتی سازمان تربیت بدنی وقت، رفتار انجام‌شده را محکوم و خواستار برخورد جدی با آن شد.

آن خبرنگار، خود من بودم.

سال‌ها از آن اتفاق گذشته است. من حتی در ادامه، به نمایندگی از جامعه خبری، از حق شخصی خود گذشتم و خداداد عزیزی را بخشیدم. اما بخشیدن یک اتفاق به معنای فراموش کردن درس‌های آن نیست. جامعه ورزش و رسانه باید از چنین حوادثی یاد بگیرد که اختلاف نظر، نقد، عصبانیت و حتی توهین احتمالی، هیچ‌کدام مجوز عبور از مرزهای اخلاقی و حرفه‌ای نیستند.

امروز که دوباره نام خداداد عزیزی در کنار یک حاشیه اخلاقی و فحاشی قرار گرفته، اتفاقاً قصد باز کردن پرونده گذشته را نداریم؛ اما نمی‌توانیم آن سابقه را نیز از حافظه فوتبال پاک کنیم. وقتی یک رفتار مشابه در مقاطع مختلف تکرار می‌شود، دیگر نمی‌توان همه چیز را به «عصبانیت لحظه‌ای» نسبت داد. باید پرسید چرا چهره‌ای با این سابقه و جایگاه، هنوز در مدیریت خشم و گفتار خود با مشکل مواجه می‌شود؟

خداداد عزیزی می‌تواند همچنان همان اسطوره‌ای باشد که مردم به خاطر گل تاریخی‌اش دوستش دارند؛ اما اسطوره بودن، مصونیت اخلاقی ایجاد نمی‌کند.

اتفاقاً برعکس؛ هرچه جایگاه یک چهره بالاتر باشد، مسئولیت او در کنترل رفتار و گفتارش بیشتر است.

فوتبال ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به آرامش، احترام و فرهنگ حرفه‌ای نیاز دارد. بازیکن باید بداند پیراهن تیمش مجوز توهین نیست. مدیر هم باید بداند جایگاه مدیریتی، مجوز فریاد و فحاشی نیست. پیشکسوت نیز باید بداند محبوبیت گذشته، چک سفیدامضا برای رفتار امروز نیست.

در این ماجرا اگر امید عالیشاه توهینی کرده، باید پاسخگوی رفتار خود باشد و اگر خداداد عزیزی نیز در واکنش به آن از الفاظ رکیک استفاده کرده، باید مسئولیت رفتارش را بپذیرد.

اما از خداداد عزیزی انتظار بیشتری می‌رود.

او می‌تواند عصبانی باشد، اما حق ندارد اخلاق را زیر پا بگذارد.

او می‌تواند اعتراض کند، اما نباید حرمت انسان‌ها را بشکند.

او می‌تواند پاسخ بدهد، اما پاسخ حرفه‌ای هرگز «صد فحش در برابر یک فحش» نیست.

شاید بد نباشد خداداد عزیزی یک‌بار هم به گذشته خود نگاه کند؛ نه برای سرزنش خود، بلکه برای اینکه ببیند چند بار می‌توان یک رفتار را به عصبانیت، فشار مسابقه یا تحریک دیگران نسبت داد؟

فوتبال، قهرمانان بزرگی ساخته است؛ اما بزرگی فقط با گل، جام و شهرت سنجیده نمی‌شود.

گاهی بزرگ‌ترین پیروزی یک انسان، لحظه‌ای است که عصبانی می‌شود و تصمیم می‌گیرد توهین نکند، دست بلند نکند و حرمت رقیب، بازیکن، مدیر یا خبرنگار را نگه دارد.

خداداد عزیزی برای فوتبال ایران عزیز است؛ اما این رفتار، عزیز و قابل دفاع نیست.

و شاید امروز بهترین زمان برای این جمله باشد:

اسطوره‌ها را نباید فقط به خاطر آنچه در زمین انجام داده‌اند قضاوت کرد؛ گاهی باید دید بیرون از زمین، با اخلاق و انسانیت چگونه رفتار می‌کنند.