مونسون از هند تا فارس

مرجان دهقانی - «خبرجنوب»/ با توجه به هشدارهای هواشناسی اخیر، استان‌ های فارس، بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد در روزهای آینده شاهد فعالیت سامانه مونسون تابستانه همراه با رگبارهای پراکنده، رعد و برق و وزش بادهای شدید موقتی خواهند بود.

حال ببینیم سامانه مونسون چیست و چه ویژگی هایی دارد ؟

سامانه مونسون به گردش‌های بزرگ جوی فصلی گفته می‌شود که در اثر اختلاف دمای بین خشکی و اقیانوس شکل می‌گیرند. این پدیده باعث تغییر جهت بادهای غالب در فصل‌های مختلف سال شده و نقش تعیین‌کننده‌ای در الگوی بارش مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری دارد. مونسون‌ها معمولاً از سمت اقیانوس هند به سمت خشکی می‌وزند و باعث ایجاد فصل‌های مرطوب و خشک در کشورهایی مانند هند، پاکستان و بخش‌هایی از جنوب شرق آسیا می‌شوند. 

ویژگی‌های سامانه مونسون 

تغییر فصلی بادها: در تابستان، بادهای مرطوب از اقیانوس به سمت خشکی می‌وزند و باران‌های سنگین را به همراه می‌آورند. در زمستان، جهت بادها معکوس شده و هوای خشک از خشکی به سمت دریا حرکت می‌کند. 

بارش‌های فصلی: مناطق تحت تأثیر مونسون، معمولاً یک فصل بارانی شدید (تابستان) و یک فصل خشک (زمستان) را تجربه می‌کنند. 

وسعت جغرافیایی: مونسون یک الگوی آب‌وهوایی در مقیاس بزرگ است که می‌تواند چندین کشور یا حتی یک قاره را تحت تأثیر قرار دهد. 

تفاوت مونسون با باران‌های معمولی 

برخلاف تصور رایج، باران‌های مونسون لزوماً به‌صورت رگبارهای ناگهانی و شدید نیستند، بلکه یک دوره طولانی‌مدت از بارندگی‌های فصلی هستند که ممکن است روزها یا هفته‌ها ادامه داشته باشند. این بارش‌ها معمولاً یکنواخت‌تر از طوفان‌های تابستانی هستند، اما در برخی موارد می‌توانند منجر به سیلاب‌های گسترده شوند. 

تأثیر مونسون بر ایران 

در ایران، سامانه مونسون تابستانه معمولاً از اواسط تیر تا شهریور فعال می‌شود و باعث رگبارهای پراکنده، رعد و برق و وزش بادهای شدید در استان‌های جنوبی و جنوب شرقی (مانند فارس، بوشهر، کهگیلویه و بویراحمد و سیستان و بلوچستان) می‌شود. این بارش‌ها گاهی با روان‌آب‌ها، صاعقه و تگرگ همراه هستند و نیاز به مدیریت دقیق منابع آبی و کشاورزی دارند. 

هشدار نارنجی

با توجه به هشدارهای هواشناسی اخیر، استان‌های فارس، بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد در روزهای آینده شاهد فعالیت سامانه مونسون تابستانه همراه با رگبارهای پراکنده، رعد و برق و وزش بادهای شدید موقتی خواهند بود. ادارات کل هواشناسی این استان‌ها با صدور هشدارهای نارنجی و زرد، از کشاورزان، دامداران و بهره‌برداران خواسته‌اند تا با رعایت نکات ایمنی و مدیریت منابع آبی، از خسارات احتمالی جلوگیری کنند. 

مدیرکل هواشناسی فارس با اشاره به صدور هشدار نارنجی از فعال شدن سامانه مونسون تابستانه همراه با رگبارهای پراکنده از بعدازظهر شنبه، ۲۱ تیر تا اواخر وقت سه‌شنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۴ در استان خبر داد.

قاسم حسینی تصریح کرد: این سامانه باعث وقوع رگبار باران، رعد و برق و وزش باد شدید موقتی در مناطق جنوبی، غربی و مرکزی استان فارس خواهد شد.

حسینی همچنین به مخاطرات این شرایط جوی اشاره کرد که شامل احتمال جاری شدن روان‌آب‌ها، برخورد صاعقه و ریزش تگرگ است و تأکید کرد: کشاورزان و بهره‌برداران باید نسبت به رعایت نکات ایمنی و توصیه‌های هواشناسی توجه ویژه داشته باشند.

مدیرکل هواشناسی فارس تصریح کرد: کنترل و جلوگیری از ورود روان‌آب به باغات و مزارع، انتقال محصولات برداشت شده به انبار یا مکان‌های مناسب، لایروبی و پاکسازی آبراه‌ها و کانال‌های انتقال آب و تنظیم آبیاری با توجه به بارندگی‌ها از ضروریات پیش‌رو است.

وی همچنین توصیه کرد که در زمان بارندگی از محلول‌پاشی و سم‌پاشی باغات و مزارع خودداری شود و دامداران نیز از چرای دام و تردد عشایر در حاشیه رودخانه‌ها و مسیل‌ها پرهیز کنند.

حسینی درباره اهمیت مدیریت زنبورداری و پرورش آبزیان گفت: انتقال کندوهای زنبور عسل به مناطق غیرآبگیر و دور از مسیل‌ها و رودخانه‌ها و مدیریت ورود روان‌آب به استخرهای پرورش آبزیان از نکات کلیدی در این دوره است.

مدیرکل هواشناسی فارس با اشاره به اینکه برداشت یونجه و نعناع پس از بارندگی به علت افزایش رطوبت و احتمال بیماری‌های قارچی توصیه نمی‌شود، افزود: در صورت ضرورت باید از سموم قارچ‌کش استفاده شود و همچنین مصرف کودهای سولفات‌دار در مرحله مقابله با پشه‌ها توصیه می‌شود.

وی از کشاورزان و دامداران خواست هنگام وقوع رعد و برق در مکان‌های ایمن پناه بگیرند و تاکید کرد که برداشت محصولات کشاورزی آسیب‌پذیر باید تسریع شود تا خسارت ناشی از تگرگ احتمالی کاهش یابد. همچنین آب‌بندی سالن‌های پرورشی و بستن دریچه‌های گلخانه‌ها جهت جلوگیری از ورود آب باران نیز ضروری است.

حسینی همچنین از مردم استان خواست به هشدارهای هواشناسی توجه داشته باشند و اقدامات لازم را برای کاهش خسارت‌های احتمالی انجام دهند.

وی در پایان اعلام کرد: در شبانه‌روز گذشته، گرم‌ترین نقاط استان فارس افزر، دژگاه دهرم و کورده خنج با دمای ۴۴ درجه سانتی‌گراد ثبت شدند. سردترین نقطه استان نیز در این بازه زمانی خسروشیرین آباده با دمای ۱۶ درجه سانتی‌گراد گزارش شده است. دمای هوای شیراز در بازه زمانی مذکور بین حداقل ۲۴ و حداکثر ۳۹ درجه سانتی‌گراد بوده است.

برای جنوب شرق و مناطق مرکزی فارس

اداره کل هواشناسی فارس با صدور هشدار نارنجی هواشناسی برای استان از فعالیت سامانه بارشی از بعد از ظهر شنبه ۲۱ تیرماه تا اواخر وقت این روز در بخش‌های عمده فارس خبر داد. در این اطلاعیه آمده است که از بعد از ظهر شنبه ۲۱ تیرماه در جنوب شرق و مناطق مرکزی فارس و همچنین شهرستان‌های استهبان، نی ریز، داراب فسا زرین دشت و شیراز شاهد فعالیت رگبار باران، رعد و برق و وزش موقتی باد شدید خواهد بود.

پیش‌بینی ناپایداری‌های همرفتی و موسمی در بوشهر

هواشناسی بوشهرنیز با صدور هشدار سطح زرد نسبت‌به ناپایداری‌های همرفتی و موسمی در قالب بارش پراکنده باران، رگبار و رعد و برق و وقوع تندباد موقت هشدار داد.

مدیرکل هواشناسی استان بوشهر گفت: با توجه به نقشه‌های هواشناسی، از عصر امروز تا روز سه‌شنبه با فعالیت سامانه همرفتی و موسمی در ساعت‌هایی از بعد از ظهر تا اوایل شب، در پاره‌ای نقاط ارتفاعات شمالی، شرقی و جنوبی استان احتمال رشد ابر و رگبار پراکنده باران گاهی همراه با رعد و برق، وزش تندباد لحظه‌ای و گاهی گرد و خاک پیش‌بینی می‌شود.

پیام مساعدی هشدار داد: احتمال سیلابی شدن مسیل‌ها و جاری شدن روان آب، طغیان رودخانه‌های فصلی، احتمال صاعقه، آب گرفتگی معابر در برخی نقاط تحت تأثیر، وزش باد شدید و احتمال خسارت به سازه‌های سبک و خسارت به محصولات کشاورزی به‌خصوص محصول خرما دور از انتظار نیست.

وی توصیه کرد: از توقف در مسیر مسیل‌ها و رودخانه ها، چرای دام‌ها در مناطق مرتفع، توقف در کنار سازه‌ها و ساختمان‌های نیمه کاره و درختان فرسوده اجتناب کرده و اقدام‌های لازم برای مراقبت از محصولات کشاورزی انجام شود.

مدیرکل هواشناسی استان اضافه کرد: در این مدت افزایش رطوبت و شرجی هوا، افزایش نسبی دما و در برخی نقاط و مه صبحگاهی از پدیده‌های غالب در سطح استان خواهد بود.

فعالیت۵ روزه سامانه بارشی در استان

هوای پنج نقطه کهگیلویه و بویراحمد در گرمترین ساعت شبانه‌روز گذشته بالای ۴۰ درجه سانتیگراد گزارش شده است.

سرپرست معاونت توسعه، پیش‌بینی و مدیریت بحران هواشناسی استان گفت: حداکثر دمای مناطق گرمسیری استان در شبانه‌روز آینده ۲ تا چهار درجه سانتیگراد افزایش می‌یابد.

بهره‌مند عنوان کرد: روند دمای هوای مناطق سردسیری کهگیلویه و بویراحمد که تحت تاثیر سامانه بارشی تابستانی است کاهشی پیش‌بینی شده است.سرپرست معاونت توسعه، پیش‌بینی و مدیریت بحران هواشناسی کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به اینکه سامانه بارشی وارد استان می‌شود گفت: رگبار پراکنده باران، رعد و برق و تندباد لحظه‌ای از پیامدهای سامانه یاد شده در استان است.

بهره‌مند با بیان اینکه فعالیت سامانه بارشی تابستانی تا پنج روز در استان پیش‌بینی شده است تاکید کرد: آبگرفتگی معابر، تگرگ، لغزندگی، مه و کاهش دید افقی در جاده‌ها، احتمال آسیب به نهال‌ها و درختان آسیب‌پذیر از دیگر پیامدهای پیش‌بینی شده در این پدیده است.سرپرست معاونت توسعه، پیش‌بینی و مدیریت بحران هواشناسی کهگیلویه و بویراحمد تصریح کرد: گستره فعالیت سامانه بارشی یاد شده همه نقاط گرمسیری و سردسیری پیش‌بینی شده است.

آیا "مونسون" به جبران کمبود منابع آبی کمک می کند؟

باید به این نکته توجه کرد که بارش باران های مونسون اگر در مسیر حرکت طبیعی سیلاب در مسیر رودخانه‌ها و آبراهه‌های طبیعی جاری شود  به دلیل بافت و ساختار درشت دانه در مصالح رودخانه‌ای، بهترین و موثرترین روش برای تغذیه آبخوان‌های آب زیرزمینی در هر منطقه محسوب می‌شوند. بنابراین هرگونه بارش که منجر به جریان آب در مسیرهای طبیعی شود بدون شک اثرات موثر خود را بر تغذیه منابع آب زیرزمینی در دشت‌ها خواهد گذاشت. در صورت بروز بارندگی‌های فراگیر با بازه‌های زمانی مناسب در حوضه‌های آبریز، وجود سدها به عنوان بهترین محل برای ذخیره آب و جلوگیری از بروز هر گونه اثرات مخرب سیلاب‌ها، یک نیاز جدی در مدیریت حوادث خواهند بود. اگر به طبیعت و منابع طبیعی دست درازی نکنیم و اجازه دهیم هر چیزی سر جای خود باشد قطعا شاهد اثرات مخرب و موجب بروز خسارات جانی و مالی نخواهیم شد.