کاهش خودکشی در فارس؛ امیدوارکننده اما نه پایان راه

مرجان دهقانی-«خبرجنوب»/ کاهش شاخص خودکشی در استان فارس در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳، نشانه‌ای امیدوارکننده از اثربخشی اقدامات پیشگیرانه و مداخلات نظام سلامت در استان است با این حال، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز تأکید دارد که این کاهش نباید به معنای پایان مسئله تلقی شود و استمرار برنامه‌ها و همکاری همه دستگاه‌های مسئول همچنان ضرورت دارد.

دکتر اورنگ ایلامی، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز و رئیس مرکز بهداشت استان فارس، با اشاره به روند کاهشی شاخص خودکشی در فارس بیان کرد: کاهش شاخص فوت ناشی از خودکشی در استان یک نشانه امیدوارکننده است اما هدف نهایی کاهش پایدار و مستمر مرگ و اقدام به خودکشی و ایجاد نظامی است که بتواند افراد در معرض خطر را پیش از رسیدن به مرحله بحران شناسایی و حمایت کند.

وی با اشاره به گروه‌های در معرض خطر، افراد ۱۵ تا ۲۴ سال، افراد دارای اختلالات روان‌پزشکی و کسانی را که خود یا اعضای خانواده آنان سابقه اقدام به خودکشی دارند از مهم‌ترین گروه‌های نیازمند توجه و مداخله دانست.

ایلامی همچنین تعارضات خانوادگی و مشکلات بین‌فردی را از مهم‌ترین عوامل فعال‌کننده شناسایی‌شده در شبکه‌های بهداشت استان فارس عنوان کرد.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به برنامه‌های دانشگاه در قالب «برنامه جامع پیشگیری از خودکشی»، گفت: استانداردسازی و یکپارچه‌سازی داده‌های خودکشی از طریق راه‌اندازی سامانه یکپارچه پیشگیری از خودکشی، ارتقای سواد سلامت روان و توانمندسازی جمعیت عمومی، افزایش کمی و کیفی خدمات تخصصی برای افراد در معرض خطر و افرادی که پس از اقدام از بیمارستان ترخیص می‌شوند، از محورهای این برنامه است.

به گفته وی، کاهش دسترسی به ابزارهای خودکشی از طریق همکاری‌های درون‌بخشی و بین‌بخشی، ساماندهی محتوای مرتبط با خودکشی در رسانه‌ها و توسعه پژوهش‌های کاربردی نیز در این برنامه دنبال می‌شود.

ایلامی درباره سازوکار شناسایی و پیگیری افراد در معرض خطر نیز توضیح داد: با راه‌اندازی سامانه پیشگیری از خودکشی، موارد شناسایی‌شده در سطح یک نظام بهداشتی از سوی پزشک خانواده و روان‌شناس مورد مداخله قرار می‌گیرد و افراد دارای خطر بالا به بیمارستان ارجاع می‌شوند.

وی ادامه داد: پس از ترخیص نیز فرد برای ادامه مراقبت به نزدیک‌ترین روان‌شناس محیطی ارجاع شده و در صورت نیاز به خدمات تخصصی‌تر، به مراکز سلامت روانی ـ اجتماعی «سراج» معرفی می‌شود.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز خاطرنشان کرد: تمامی مداخلات و اقدامات انجام‌شده در سامانه ثبت می‌شود تا روند مراقبت و پیگیری قابل رصد باشد.

وی اضافه کرد: موارد شناسایی‌شده از سوی اورژانس ۱۱۵ نیز در سامانه ثبت شده و با کمک روان‌شناسان حوزه بهداشت پیگیری و مراقبت می‌شوند. همچنین خدمات ارائه‌شده در مراکز سراج و مراکز سلامت روانی ـ اجتماعی برای مراجعان رایگان است.

ایلامی، توانمندسازی مردم در زمینه خودمراقبتی، ارتقای سواد سلامت روان، آموزش مهارت‌های پیشگیری از خودکشی و شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر را از مهم‌ترین اولویت‌ها برای کاهش بیشتر خودکشی در فارس عنوان کرد.

وی تأمین اعتبارات پایدار و ایجاد ضمانت‌های اجرایی لازم برای همکاری همه دستگاه‌های مسئول و کلیدی را نیز ضروری دانست.

چالش پیشگیری؛ از کمبود اعتبار تا جزیره‌ای عمل کردن دستگاه‌ها

رئیس مرکز بهداشت استان فارس، کمبود اعتبارات و جزیره‌ای عمل کردن دستگاه‌های متولی را از مهم‌ترین چالش‌های موجود در زمینه پیشگیری از خودکشی دانست و تصریح کرد: خلأ اصلی، نبود یک فرماندهی یکپارچه و داده‌محور برای تبدیل اقدامات پراکنده به یک زنجیره واحد و منسجم پیشگیری است.

به گفته ایلامی، پیشگیری مؤثر از خودکشی تنها با اقدامات نظام سلامت محقق نمی‌شود و نیازمند همکاری هماهنگ حوزه‌های اجتماعی، آموزشی، فرهنگی، قضایی، رسانه‌ای و سایر دستگاه‌های مسئول است.

وی یادآور شد: کاهش شاخص فوت ناشی از خودکشی در فارس یک نشانه امیدوارکننده است، اما هدف نهایی، کاهش پایدار و مستمر مرگ و اقدام به خودکشی و ایجاد نظامی است که بتواند افراد در معرض خطر را پیش از رسیدن به مرحله بحران شناسایی و حمایت کند.معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز تأکید کرد: رسیدن به این هدف، مستلزم استمرار برنامه‌ها، تأمین منابع و همکاری همه‌جانبه دستگاه‌های مسئول است.