از قفسه‌های خالی تا جیب‌های خالی‌تر

مرجان دهقانی -«خبرجنوب»/ داروخانه برای بیمار آخرین حلقه زنجیره درمان است. جایی که انتظار می‌رود نسخه در دست بیمار بی ‌دردسر به دارو تبدیل شود اما این روزها پشت قفسه ‌های داروخانه‌ها، زنجیره‌ای از مشکلات اقتصادی و تأمین دارو وجود دارد مشکلاتی که از افزایش تعداد فارغ‌التحصیلان و داروخانه‌ها و دشواری‌های اقتصادی این واحدها تا کمبود دارو کاهش قدرت خرید تأخیر طولانی‌مدت بیمه‌ها در پرداخت مطالبات و مشکلات توزیع ادامه پیدا می‌کند. به مناسبت روز داروسازی پای صحبت چند داروساز نشسته ایم تا تصویری از چالش‌های این روزهای این صنف و تأثیر آن بر دسترسی مردم بگوییم.

مطالبات داروخانه‌های فارس تا ۱۰ ماه عقب افتاده است

دکتر محمد منفرد، رئیس انجمن داروسازان استان فارس و نایب‌رئیس انجمن داروسازان کشور با اشاره به شرایط خاص داروخانه‌های فارس گفت: به دلیل اجرای طرح پزشک خانواده و همچنین فعالیت توریسم درمانی در استان، بار مالی واردشده بر داروخانه‌های فارس نسبت به بسیاری از استان‌ها بیشتر است.

وی افزود: همین حجم بالاتر مطالبات باعث شده پرداخت مطالبات داروخانه‌های فارس از سوی سازمان‌های بیمه‌گر با تأخیر بیشتری مواجه شود و اکنون با تأخیر حدود هشت تا ۱۰ ماهه در پرداخت مطالبات داروخانه‌ها روبه‌رو هستیم.

منفرد با بیان اینکه این معظل در کل کشور دیده نمی شود  اظهار داشت : بارها با استانداری فارس، نمایندگان مجلس و رئیس دانشگاه علوم پزشکی مکاتبه کرده‌ایم و اعلام کرده‌ایم که مطالبات داروخانه‌های استان به دلیل حجم بالاتر، حدود دو تا سه ماه بیشتر از داروخانه‌های سایر استان‌ها عقب می‌افتد، اما تاکنون هیچ نتیجه ای حاصل نشده است.

رئیس انجمن داروسازان فارس با بیان اینکه داروخانه‌های بخش خصوصی استان با آسیب‌پذیری بیشتری مواجه هستند، گفت: ما نمی توانیم میزان درخواست داروهای مردم این استان راتامین کنیم .این مساله به‌خصوص درباره داروخانه‌هایی که داروهای شیمی‌درمانی و داروهای بیماران خاص را تأمین می‌کنند اهمیت بیشتری دارد زیرا حجم مطالبات آنها بالاتر است و شکنندگی اقتصادی بیشتری دارند.

وی همچنین افزایش قیمت دارو و بالا رفتن هزینه‌های داروخانه را از دیگر عوامل تضعیف اقتصاد این واحدها دانست و گفت: افزایش قیمت دارو در کنار کاهش حاشیه اقتصادی داروخانه‌ها باعث شده وضعیت اقتصادی داروخانه‌ها آسیب‌پذیرتر شود و احتمال اینکه داروخانه ها در وضعیت اقتصادی نابهنجاری قرار بگیرند زیاد و زیادترمی شوند. 

گرانی و کمبود دارو، دو دغدغه اصلی بیماران است

دکتر آیه روحانی، مسئول فنی داروخانه بیمارستان بعثت هم  با اشاره به مهم‌ترین مشکلات حوزه دارو گفت: بزرگ ‌ترین مشکلات ما گرانی دارو و کمبود برخی داروهای ضروری است به‌طوری که قیمت بعضی داروها به‌ صورت ناگهانی چند برابر شده و از سوی دیگر برخی داروهای مورد نیاز بیماران نیز در بازار موجود نیست.

وی افزود: بسیاری از بیماران مبتلا به بیماری‌های قلبی، فشار خون و بیماری‌های دیگر برای تهیه داروهای ضروری خود با مشکل مواجه هستند و این در حالی است که افزایش قیمت دارو هزینه پرداختی بیماران را نیز بالا برده است.

روحانی ادامه داد: در شرایط فعلی بسیاری از نسخه‌ها به مبالغ بالایی می‌رسد و اگر فرد توان مالی کافی برای پرداخت هزینه دارو را نداشته باشد، عملاً با مشکل جدی مواجه می‌شود. حتی برای داروهایی که تحت پوشش بیمه هستند نیز به دلیل افزایش قیمت سهم پرداختی بیمار برای بسیاری از افراد سنگین شده است.

این داروساز درباره وضعیت تأمین دارو در شهرستان‌ها نیز گفت: شیراز قطب درمان جنوب کشور است و بیماران بسیاری از استان‌ها و شهرستان‌های دیگر برای دریافت خدمات درمانی به شیراز مراجعه می‌کنند اما مشکل اصلی در حوزه دارو کمبود ناشی از کاهش تولید یا مشکلات مربوط به مواد اولیه و شرایط تولید است.

مشکلات داروخانه‌ها نیازمند تصمیم‌های اساسی است

دکتر ایرج صف‌شکن اصفهانی، مسئول داروخانه‌های بابک نیز با اشاره به مشکلات موجود در حوزه داروسازی و اینکه صحبت تنها در روزنامه ها کارگشانیست وبرای ماندن در تاریخ است  گفت: افزایش تعداد فارغ‌التحصیلان داروسازی بدون توجه به ظرفیت واقعی کشور، یکی از مسائل اساسی این حوزه است و نیاز به بازنگری جدی دارد.

وی همچنین افزایش تعداد داروخانه‌ها را یکی دیگر از مشکلات دانست و افزود: تعداد داروخانه‌ها در سطح کشور به اندازه‌ای افزایش یافته که حتی مردم نیز درباره علت این میزان گسترش داروخانه‌ها سؤال می‌کنند یکی از ضربه های اساسی به بنیان اخلاقی داروخانه ها وارد می شود .

صف‌شکن با اشاره به رابطه داروخانه‌ها با سازمان‌های بیمه‌گر نیز گفت:معضل دیگر ارتباط غیرقانونی غیرمنطقی غیرحقوقی سازمان های بیمه گر با داروخانه های سطح کشور است که زیربار انعقاد قرارداد قانونی که متضمن منافع قانونی و حقوقی طرف قرارداد می شود نمی روند. وی در جمع‌بندی مشکلات این حوزه گفت: مسائل داروسازی و داروخانه‌داری با اقدامات مقطعی حل نمی‌شود و هر یک از این مشکلات نیازمند اقدامات اساسی در سطح کلان کشور است.

تا زمانی که مشکلات اقتصادی حل نشود، مشکلات حوزه دارو نیز برطرف نخواهد شد

دکتر علی بنانی اردکانی، مسئول داروخانه دکتر بنانی، نیز تأمین موجودی و کمبود دارو را از مشکلات حاد فعلی داروخانه‌ها دانست و گفت: از یک سو با کمبود موجودی مواجه هستیم و از سوی دیگر قیمت دارو به‌شدت افزایش یافته است.همچنین وقتی می خواهیم دارویی بخریم در کنار آن باید ده داروی دیگر نیز بخریم شبیه سوپری شده ایم از از نظر علوم پزشکی این رفتاربرخی شرکت ها  کاملا غیرقانونی است اما انجام می دهند.

وی با بیان اینکه درشرایط سخت امروز هدفمان خدمت رسانی به مردم است ادامه داد : در حالی که بسیاری از کسب‌وکارها امکان فروش نسیه ندارند، داروخانه دارو را به بیمار تحویل می‌دهد در حالی که بیمه ها نه ماه بعد پول ما را می دهند.

این داروساز درباره راهکار حل مشکلات نیز تصریح کرد: این مسائل از ده سال پیش تاکنون ادامه یافته راهکارهای مختلفی هم  ارائه شده است اما بخش زیادی از مشکلات به وضعیت اقتصادی کشور بازمی‌گردد و تا زمانی که مشکلات اقتصادی حل نشود، مشکلات حوزه دارو نیز به طور کامل برطرف نخواهد شد.

بازار کار داروسازی متناسب با تعداد فارغ‌التحصیلان نیست

دکتر مجید تذری‌فرد شیرازی، داروساز با حدود ۳۲ سال سابقه فعالیت و داروساز نمونه کشوری، با اشاره به وضعیت بازار کار این حوزه اظهار کرد: رشته داروسازی از نظر شغلی دارای چند گرایش اصلی از جمله فعالیت در داروخانه، صنعت و تولید دارو و داروسازی بیمارستانی است، اما در سال‌های اخیر تعداد دانشجویان و فارغ‌التحصیلان این رشته افزایش یافته و بازار کار متناسب با این تعداد توسعه پیدا نکرده است.

وی افزود: ظرفیت صنعت دارویی کشور برای جذب داروسازان محدود است و صنعت دارویی ما آنقدر گسترده نیست که بتواند متناسب با تعداد فارغ‌التحصیلان، فرصت شغلی ایجاد کند. از سوی دیگر، تعداد فارغ‌التحصیلان نسبت به جمعیت از توازن خارج شده و افزایش تعداد داروخانه‌ها در سطح شهر نیز یکی از نتایج این وضعیت است.

تزری‌فرد ادامه داد: افزایش بیش از حد تعداد داروخانه‌ها بر اقتصاد آنها تأثیر منفی گذاشته و بسیاری از داروخانه‌ها دیگر گردش مالی گذشته را ندارند و با مشکلات اقتصادی مواجه هستند.

این داروساز با اشاره به مشکلات تأمین دارو گفت: در یکی دو سال اخیر و به‌خصوص در ماه‌های گذشته، با مشکلات زیادی در زمینه تأمین دارو مواجه بوده‌ایم و هم در بخش تولید و هم در واردات دارو با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستیم.

وی افزود: همین مسئله باعث شده بیمار هنگام مراجعه به داروخانه برای تهیه داروی مورد نیاز خود با مشکل مواجه شود و گاهی مجبور باشد چندین داروخانه را جست‌وجو کند و در نهایت نیز نتواند دارو را به تعداد مورد نیاز پیدا کند.

این داروساز با اشاره به کمبود برخی داروهای پرمصرف اظهار کرد: برای مثال، برخی داروهای رایج برای مشکلات معده مدتی به طور کامل در بازار وجود نداشتند و پس از ورود مجدد نیز به هر داروخانه تنها یک یا دو جعبه سهمیه اختصاص داده می‌شود در حالی که این میزان پاسخگوی نیاز بیماران نیست.

تذروی‌فرد یکی دیگر از مشکلات داروخانه‌ها را کمبود نقدینگی دانست و گفت: بخش زیادی از مردم تحت پوشش بیمه هستند و انتظار دارند داروی خود را با پوشش بیمه‌ای دریافت کنند. داروخانه نیز بر اساس قرارداد با بیمه، دارو را تحویل بیمار می‌دهد و تنها بخشی از هزینه را از بیمار دریافت می‌کند و بخش عمده هزینه در حساب بیمه باقی می‌ماند.

تذروی‌فرد ادامه داد: داروخانه در این مدت باید هزینه خرید دارو را پرداخت کند، اما پولی که از بیمه دریافت می‌کند با تأخیر طولانی به دستش می‌رسد و همین مسئله نقدینگی داروخانه را به‌شدت کاهش می‌دهد.

تأخیر ۸ ماهه بیمه‌ها، داروخانه‌ها را با بحران نقدینگی مواجه کرده است

دکتر علی‌اصغر ستارزاده، مؤسس و مسئول فنی داروخانه شبانه‌روزی دکتر ستارزاده، با اشاره به تأخیر طولانی بیمه‌ها در پرداخت مطالبات داروخانه‌ها گفت: بیمه سلامت و تأمین اجتماعی در حال حاضر حدود هفت تا هشت ماه از پرداخت مطالبات داروخانه‌ها عقب هستند و این مسئله مستقیماً بر روند فعالیت داروخانه‌ها و ارائه خدمات به مردم تأثیر گذاشته است.

وی افزود: وقتی مطالبات داروساز با تأخیر پرداخت می‌شود، ارزش پول او کاهش پیدا می‌کند و در نتیجه توان خرید دارو نیز پایین می‌آید. از سوی دیگر، شرکت‌های بزرگ پخش دارو که داروخانه‌ها از آنها خرید می‌کنند، نمی‌توانند بیش از دو ماه برای دریافت چک صبر کنند و این وضعیت داروساز را در شرایط دشواری قرار می‌دهد.

 وی هشدار داد: اگر این روند ادامه پیدا کند، در چند ماه آینده ممکن است موجودی داروخانه‌ها به‌شدت کاهش پیدا کند و با شرایطی مواجه شویم که داروخانه‌ها از نظر تأمین دارو دچار مشکل جدی شوند.

این داروساز با اشاره به راهکارهای پیشنهادی برای حل مشکل مطالبات گفت: بارها در جلسات انجمن داروسازان فارس اعلام کرده‌ایم که بیمه‌ها توان پرداخت به‌موقع مطالبات را دارند و باید به قراردادهای خود عمل کنند. داروسازان نیز برای مدیریت شرایط موجود راهکارهای مختلفی پیشنهاد داده‌اند؛ اما تا زمانی که مطالبات داروخانه‌ها طبق قرارداد تسویه نشود، مشکل نقدینگی حل نخواهد شد.

قطعی سامانه‌های بیمه‌ای؛ مشکل دیگری برای بیماران

وی یکی دیگر از مشکلات موجود را ضعف زیرساخت‌های نسخه الکترونیک و قطعی سامانه‌های بیمه‌ای عنوان کرد و گفت: در گذشته نسخه‌ها به صورت کاغذی ارائه می‌شد و داروخانه نسخه‌ها را جمع‌آوری و به صورت ماهانه به بیمه تحویل می‌داد، اما اکنون با الکترونیکی شدن نسخه‌ها، داروخانه به صورت لحظه‌ای به سامانه بیمه متصل است.

ستارزاده افزود: متأسفانه سامانه‌هایی مانند تأمین اجتماعی در بسیاری از مواقع قطع می‌شوند و داروخانه مجبور می‌شود به بیمار بگوید سامانه قطع است و باید دارو را آزاد تهیه کند یا در زمان دیگری مراجعه کند در حالی که ممکن است بیمار برای تهیه همان دارو چندین داروخانه را جست‌وجو کرده باشد.

وی ادامه داد: بیماری که دارو نیاز دارد نمی‌تواند منتظر بماند تا سامانه بیمه وصل شود و در بسیاری از موارد نیز توان پرداخت آزاد هزینه دارو را ندارد. بنابراین ضعف زیرساخت سامانه‌های بیمه‌ای مستقیماً بیمار را تحت فشار قرار می‌دهد.

این داروساز با اشاره به مشکلات بیمه‌های تکمیلی گفت: بیمه‌های تکمیلی نیز با وجود الزام به الکترونیکی شدن خدمات، هنوز زیرساخت مناسبی برای این کار فراهم نکرده‌اند و در بسیاری از موارد داروخانه مجبور است هزینه را از بیمار دریافت کند، رسید و مدارک را به او بدهد تا خودش برای دریافت وجه از بیمه اقدام کند.

ستارزاده گفت: مردم سال‌ها حق بیمه پرداخت کرده‌اند تا زمانی که بیمار شدند بتوانند از خدمات بیمه استفاده کنند؛ اما اکنون در مواردی این خدمات به شکل مطلوب ارائه نمی‌شود و داروسازان در داروخانه عملاً شنونده مشکلات و گلایه‌های بیماران هستند، در حالی که بسیاری از این مشکلات در اختیار آنها نیست.

ستارزاده ادامه داد: داروساز در واقع وکیل مردم است و وقتی درباره تأمین نشدن دارو یا ضعف نظارت‌ها اعتراض می‌کند، در حقیقت مشکلات مردم را منتقل می‌کند اما متأسفانه بسیاری از این شکایت‌ها به نتیجه نمی‌رسد.

ضرورت پرداخت خسارت تأخیر به داروسازان

وی با انتقاد از نبود ضمانت اجرایی برای تأخیر بیمه‌ها گفت: اگر مردم یا کارفرمایان در پرداخت حق بیمه حتی چند روز تأخیر داشته باشند، بیمه خسارت تأخیر دریافت می‌کند؛ اما وقتی بیمه‌ها هشت یا ۱۰ ماه پرداخت مطالبات داروساز را به تأخیر می‌اندازند، خسارت تأخیر به داروساز پرداخت نمی‌شود.

ستارزاده افزود: اخیراً مطرح شده که شورای عالی بیمه مصوبه‌ای برای اصلاح قراردادها داشته باشد تا در صورت تأخیر بیمه در پرداخت مطالبات داروخانه، خسارت تأخیر نیز پرداخت شود، اما هنوز این موضوع به شکل مشخص و عملیاتی اجرا نشده است.

این داروساز با تأکید بر ضرورت نظارت بیشتر مسئولان گفت: دولت باید بر اجرای قراردادهایی که با داروخانه‌ها منعقد کرده نظارت کند و اگر قراردادی وجود دارد، هر دو طرف باید به تعهدات خود پایبند باشند.

وی با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده در استان فارس اظهار کرد: در جلساتی که با مسئولان استان از جمله معاون سیاسی استانداری فارس برگزار شده، مشکلات داروسازان، شرکت‌های پخش و سازمان‌های بیمه‌گر مطرح شده است و انتظار داریم نظارت جدی‌تری در سطح کشور و استان‌ها انجام شود.

ستارزاده گفت: اگر نظارت قوی وجود داشته باشد، شرکت‌های پخش و سازمان‌های بیمه‌گر شفاف‌تر به تعهدات خود عمل می‌کنند و در نهایت مردم کمتر آسیب می‌بینند.

وی افزود: مردم سال‌ها حق بیمه پرداخت کرده‌اند و اکنون که به خدمات درمانی و دارویی نیاز دارند، باید این خدمات را به‌موقع دریافت کنند. بنابراین انتظار ما این است که مسئولان نظارتی، به‌ویژه استانداری، نظارت بیشتری بر عملکرد شرکت‌های پخش دارو و سازمان‌های بیمه‌گر داشته باشند.

ستارزاده ادامه داد: سازمان بازرسی کل کشور نیز باید در کنار نظارت بر داروخانه‌ها، عملکرد شرکت‌های پخش دارو و سازمان‌های بیمه‌گر را بررسی کند؛ زیرا نظارت نباید فقط متوجه یک طرف باشد.

باید گفت در روز داروسازی، روایت فعالان حوزه سلامت نشان می‌دهد که مساله دارو تنها به تولید و واردات محدود نمی‌شود. زنجیره‌ای از مشکلات اقتصادی، بیمه ‌ای و توزیعی از زمان تأمین دارو تا رسیدن آن به دست بیمار وجود دارد. در این میان داروسازان می‌گویند ادامه تأخیر در پرداخت مطالبات، کاهش قدرت خرید داروخانه‌ها و مشکلات تأمین و توزیع پیش از آنکه صرفاً صنفی باشد بامدیریت مسوولان در ارتباط است.