حرکت به سوی سوادهای چندگانه؛ با معیارهای دیروز نمی‌توان باسوادی را سنجید

بهمن پگاه‌راد - « خبرجنوب»/ معاون سوادآموزی آموزش و پرورش فارس از پوست‌اندازی نهضت سوادآموزی و حرکت به سوی سوادهای چندگانه خبر داد و بر ضرورت بازتعریف باسوادی در جامعه امروز تأکید کرد. رحیم کامیاب در گفت و گو با «خبرجنوب» با اشاره به دغدغه‌های روزمره مردم و مشکلات عدیده‌ای که گریبانگیر جامعه است، اظهار کرد : دیگر نمی‌توان با معیارهای دیروز، باسوادی را سنجید. وی با استناد به آخرین تعریف یونسکو، سواد را توانایی ایجاد تغییرات مطلوب در زندگی فردی با استفاده از دانش کسب‌شده دانست و تصریح کرد: زمانی نهضت سوادآموزی صرفاً به خواندن، نوشتن و محاسبه محدود بود و فناوری تنها یکی از مؤلفه‌های برنامه درسی به شمار می‌رفت، اما اکنون با مفهوم سوادهای چندگانه روبرو هستیم؛ یعنی فرد باید بتواند خود را با شرایط پیچیده اجتماعی وفق دهد و از دانش خود برای رفع مسائل روزمره بهره بگیرد.
چالش بی‌سوادی در سایه آمارهای امیدوارکننده
کامیاب در پاسخ به پرسش خبرنگار ما درباره آمار دقیق بی‌سوادان استان، گفت: ارائه رقم قطعی منوط به انجام سرشماری نفوس و مسکن در سال جاری است، اما بر اساس برآوردهای موجود، نرخ باسوادی در کشور بین ۹۷ تا ۹۸ درصد و در استان فارس به ۹۹ درصد می‌رسد. او با یادآوری اینکه جامعه هدف سوادآموزی، گروه سنی ۱۰ تا ۵۹ سال است، افزود: با وجود این آمار قابل قبول، یکی از چالش‌های اصلی، نادیده گرفتن ابعاد گوناگون سواد در زندگی مدرن است و متأسفانه هنوز از ظرفیت‌های فضای مجازی و هوش مصنوعی در فرایند یاددهی بهره‌ای نبرده‌ایم.
فعالیت‌های میدانی؛ از کلاس‌های درس تا مساجد و زندان‌ها
معاون سوادآموزی آموزش و پرورش فارس به تشریح اقدامات سال گذشته پرداخت و از برگزاری ۶۴۱ کلاس سوادآموزی در سطح استان خبر داد که عمدتاً در مدارس و با همکاری مدیران آموزشی شکل گرفته است. وی ادامه داد: بر اساس تفاهمنامه با حوزه ابتدایی، مدیران مدارس به‌عنوان راهبران آموزشی فعالیت داشتند. همچنین حسینیه‌ها، مساجد، منازل و حتی زندان‌ها و ندامتگاه‌ها میزبان کلاس‌های سوادآموزی بودند. جالب اینکه کامیاب به دغدغه جالب توجه مربیان اشاره کرد که می‌گویند: هرچه می‌گردیم فرد بی‌سوادی برای آموزش پیدا نمی‌کنیم.
گام به سوی سواد دیجیتال و هوش مصنوعی
با وجود پیشرفت‌ها، کامیاب بر لزوم تحول در رویکردها تأکید کرد و گفت: هنوز مبنای ما سواد پایه است، اما در کنار آن، استفاده از رایانه در مراکزی مانند زندان‌ها آغاز شده و امسال قصد داریم هوش مصنوعی را به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های درسی وارد برنامه کنیم. وی معتقد است که از طریق ابزارهای گفت‌وگوی هوشمند (چت‌بات‌ها) می‌توان بسیاری از نیازهای اولیه آموزشی را پاسخ داد و مسیر یادگیری را برای مخاطبان هموارتر ساخت.
جمع‌بندی؛ نهضتی در مسیر آینده
به نظر می‌رسد نهضت سوادآموزی فارس با درک درست از تحولات جهانی، در حال عبور از نقش سنتی خود و ورود به عرصه‌ای تازه است که در آن سواد نه یک مهارت خطی، بلکه شبکه‌ای از توانایی‌های شناختی، دیجیتال و اجتماعی تعریف می‌شود. پوست‌اندازی جدید این نهاد، نویدبخش نگاهی است که در آن هر فرد با هر سطحی از دانش پایه، می‌تواند پله‌های ترقی را تا بهره‌مندی از فناوری‌های نوین طی کند. با این حال، چالش اصلی همچنان در پیاده‌سازی عملی این نگاه و تغییر نگرش در میان مخاطبان و حتی آموزش‌دهندگان باقی می‌ماند؛ نگرشی که سواد را نه یک مدرک، که کلید حل مسائل روزمره زندگی می‌داند.