توسعه صنایع تبدیلی، راهبرد کلیدی برای کاهش ضایعات و افزایش صادرات کشاورزی فارس

توسعه زنجیره تولید و تکمیل آن تا رسیدن به مصرف‌کننده نهایی، همواره از راهبردهای محوری دولت در بخش کشاورزی بوده است و در سال‌های اخیر، حمایت از صنایع تبدیلی به‌منظور افزایش ارزش افزوده و کاهش ضایعات، در کانون توجه سیاست‌گذاران قرار گرفته است.

با وجود سابقه طولانی استان فارس در کشت و تامین محصولات راهبردی، یکی از چالش‌های پیش‌روی کشاورزان این منطقه، هدررفت بخشی از محصولات به دلیل نبود زیرساخت‌های مناسب فرآوری و ذخیره‌سازی بوده است.

بر اساس آمارهای سازمان جهاد کشاورزی فارس، سالانه بخش قابل‌توجهی از تولیدات به دلیل ضعف زیرساخت‌ها و کمبود صنایع تبدیلی دچار ضایعات می‌شود و این موضوع نه‌تنها به زیان تولیدکنندگان، بلکه به کاهش بهره‌وری ملی و تضعیف امنیت غذایی کشور منجر می‌شود.

از این رو، در سال‌های اخیر راهبرد تقویت صنایع تبدیلی و تکمیل زنجیره ارزش در اولویت برنامه‌های دولت قرار گرفته و مورد حمایت جدی قرار دارد.

نبود صنایع تبدیلی و از دست رفتن فرصت صادرات

یک صادرکننده محصولات کشاورزی و غذایی استان فارس معتقد است که در زمینه پذیرش محصولات برای کشورها و مناطق هدف صادراتی، با معضل بسته‌بندی مناسب مواجه هستیم و نتیجه آن، از دست دادن بازارهای بین‌المللی و منطقه‌ای است.

حسام آسوده افزود: برای توسعه صادرات محصولات کشاورزی و مواد غذایی به کشورهای مختلف حوزه خلیج فارس باید در زمینه بسته‌بندی محصولات به‌نحوی که قابلیت عرضه در کشورهای عربی را داشته باشد، فعال باشیم.

وی ادامه داد: در زمینه ایجاد سردخانه و صنایع تبدیلی برای محصولات باغی و کشاورزی در منطقه به شدت ضعف و کمبود داریم و برای رفع این مشکل باید از سال‌ها پیش برنامه‌ریزی و اقدام می‌شد.

این صادرکننده مواد غذایی تصریح کرد: نمی‌شود یکباره و با وجود همه این موانع و مشکلات زیرساختی، انتظار سرمایه‌گذاری و ورود به بازارهای بزرگ این کشور ثروتمند و غول اقتصادی منطقه را داشت.

آسوده یادآور شد: ما سال‌ها فریاد زدیم و واقعیت‌های موجود را بارها گوشزد کردیم و خواهان رفع این مشکلات و موانع بر سر راه صادرکنندگان و فعالان اقتصادی در منطقه شدیم، اما حتی ما را به سیاه‌نمایی محکوم می‌کردند.

وی گفت: واقعیت‌ها را باید پذیرفت، چرا که صادرات مواد غذایی به کشورهای حوزه خلیج فارس با وجود رقابت‌های شدید، برای یک صادرکننده سخت و بسیار پرهزینه شده است.

نبود سردخانه و فرصت جولان دلالان

یکی از کشاورزان در منطقه چاه‌نهر لارستان گفت: این روستا با تولید بیش از ۱۶ هزار تن محصول سیب‌زمینی در طول سال، جایگاه اول در استان و شهرستان را به خود اختصاص می‌دهد.

احمد طیبی‌فر افزود: با وجود این جایگاه ممتاز، این محصول بدون هیچ گونه بسته‌بندی و با نازل‌ترین قیمت به صورت خام و در کمترین زمان از سوی دلالان خریداری می‌شود.

وی بیان کرد: این در حالی است که می‌توان با راه‌اندازی سردخانه و صنایع تبدیلی و تکمیلی حتی در سطح شهرستان، از خام‌فروشی و فروش زودهنگام این محصول جلوگیری کرد.

یکی دیگر از کشاورزان روستای هرمود در لارستان گفت: محصول گوجه این منطقه هر ساله با کمترین و نازل‌ترین قیمت به فروش می‌رسد.

ناصر مطلبی افزود: دلالان وقتی می‌بینند که محصول با گذشت چند روز روی دست کشاورز مانده است و سردخانه‌ای هم برای نگهداری از این محصول وجود ندارد، آن را حتی با قیمتی حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد زیر قیمت بازار می‌خرند و با سودی چندین برابر به استان‌های دیگر می‌فروشند.

وی بیان کرد: دلالان در این منطقه حتی با شگردهای خاص خود و با ایجاد رقابت‌های کاذب بین کشاورزان، محصولات زراعی و باغی را با کمترین و نازل‌ترین قیمت‌ها می‌خرند.

یک کشاورز در منطقه درز و سایبان لارستان نیز با ابراز گلایه از نبود صنایع تبدیلی و سردخانه، خواستار توجه بیش از پیش متولیان امر در این زمینه شد و گفت: مسئولان باید سرمایه‌گذاری برای ایجاد سردخانه و یا صنایع تبدیلی را به خود اهالی منطقه و کشاورزان هر منطقه واگذار کنند.

سرمایه‌گذاران را نیمه‌راه رها نکنیم

یک سرمایه‌گذار و صاحب یک سردخانه در شهرک صنعتی لارستان معتقد است که نباید سرمایه‌گذار در نیمه‌راه رها شود و حمایت از او را تنها محدود به صدور یک مجوز ساخت نکنیم، بلکه باید تسهیلات و پشتیبانی لازم را نیز در نظر گرفت.

هادی نهاوندی گفت: من با همه توان فنی و سرمایه‌ام اقدام به ساخت سردخانه‌ای ۱۷۰۰ تنی در شهرک صنعتی لار کرده‌ام و هم‌اینک با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم می‌کنم.

وی تصریح کرد: در زمینه برق مصرفی با مشکل مواجه هستم و البته توان پرداخت مالیات‌های سنگین را هم ندارم.

مدیر جهاد کشاورزی لارستان نیز با اینکه این منطقه را سرشار از فرصت‌ها و ظرفیت‌های کم‌نظیر برای سرمایه‌گذاری در حوزه محصولات باغی و کشاورزی دانست، اما اذعان کرد که در زمینه بسته‌بندی و فرآوری و نبود صنایع تبدیلی در این بخش ضعف محسوس داریم.

مهدی مظفری تصریح کرد: فارس و به ویژه لارستان و شهرهای جنوبی این استان، قطب بسیاری از محصولات باغی، کشاورزی و منابع طبیعی است که می‌توان با سرمایه‌گذاری کلان روی آن، رونق تولید و شکوفایی اقتصادی را در این شهرستان رقم زد.

وی با اشاره به ضرورت توجه به زنجیره تولید محصولات کشاورزی، گفت: ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیلی به دلیل ایجاد ارزش افزوده در بخش کشاورزی، همواره به‌عنوان یکی از استراتژی‌های اساسی وزارت جهاد کشاورزی و سازمان جهاد کشاورزی استان فارس برای فرآوری محصولات مختلف کشاورزی مورد تاکید بوده است.

مدیر جهاد کشاورزی لارستان اظهار کرد: امروزه ایجاد صنایع فرآوری و سردخانه در کنار تجاری‌سازی و بسته‌بندی‌های شیک محصولات، مهم‌ترین راهبرد در رونق این بخش خواهد بود.

مظفری میزان تولید سالانه محصولات باغی در لارستان را بالای ۶ هزار و ۴۰۰ تن در قالب حدود چهار هزار و ۳۰۰ هکتار سطح زیر کشت عنوان کرد و گفت: خرما و انواع مرکبات عمده محصولات لارستان هستند که به سایر شهرستان‌های فارس و سایر مناطق ایران صادر می‌شوند.

وی افزود: میزان تولید سالانه خرما در لارستان هم‌افزون بر ۹ هزار تن در سطحی حدود هزار و ۷۰۰ هکتار است.

مدیر جهاد کشاورزی لارستان همچنین سطح تولید مرکبات در این شهرستان را رقمی افزون بر ۵۲ هزار تن در قالب ۲ هزار و ۶۳۰ هکتار عنوان کرد.

مظفری گفت: شهرستان لارستان دارای ۵۵ هزار هکتار اراضی کشاورزی است که از این میزان ۳۲ هزار هکتار دیم و ۲۳ هزار هکتار نیز آبی است.

راهی برای توسعه متوازن

بررسی واحدهای موجود و فعال در استان فارس نشان می‌دهد که این سرمایه‌گذاری‌ها در حوزه‌های فرآورده‌های گوشتی، بسته‌بندی حبوبات و میوه، تولید عرقیات و اسانس، فرآورده‌های آردی، خوراک دام و طیور، احداث سردخانه‌ها و تولید رب گوجه‌فرنگی انجام شده است.

این تنوع محصولات، ضمن تقویت ارزش افزوده بخش کشاورزی، اطمینان خاطر بیشتری برای تولیدکنندگان ایجاد می‌کند و از مهاجرت روستاییان به شهرها جلوگیری خواهد کرد.

پراکندگی جغرافیایی این واحدها در شهرستان‌های مختلف استان، از جمله شیراز، مرودشت، لارستان، زرین‌دشت، بیضا، قیرکارزین، استهبان، داراب، فسا و کازرون، نشان‌دهنده عزم جدی دولت در تحقق توسعه متوازن منطقه‌ای و بهره‌گیری از ظرفیت‌های بومی است.

کارشناسان معتقدند استمرار این روند نیازمند تداوم حمایت‌های دولتی، تسهیل دسترسی به منابع مالی و ارتقای زیرساخت‌های فناورانه است تا بتوان ظرفیت‌های بالقوه استان را به بالفعل تبدیل کرد و سهم ایران در بازارهای صادراتی را افزایش داد.

مطابق اطلاعات ارائه‌شده توسط مقامات استانی، میزان سرمایه‌گذاری در صنایع تبدیلی فارس نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۲۰ درصد افزایش داشته است.

همچنین اجرای این پروژه‌ها به رشد ۱۰ درصدی نرخ اشتغال مستقیم در این بخش منجر شده است.

این موفقیت‌ها، نتیجه هم‌افزایی بخش خصوصی و حمایت‌های دولتی در چارچوب سیاست‌های کلان وزارت جهاد کشاورزی و برنامه‌های توسعه‌ای دولت است.

کارشناسان تاکید دارند که هر یک درصد کاهش ضایعات محصولات کشاورزی می‌تواند معادل صرفه‌جویی میلیون‌ها دلار ارز و افزایش درآمد مستقیم روستاییان باشد.

به گفته آنان، رشد این صنایع در شرایط کنونی که با محدودیت منابع آب و خاک مواجه هستیم، به افزایش بهره‌وری و رقابت‌پذیری کشاورزی کشور کمک می‌کند و می‌تواند جایگاه ایران را در بازارهای منطقه‌ای و جهانی تقویت کند.

تقویت زیرساخت حمل‌ونقل و توسعه صنایع تبدیلی، پیش‌نیاز رونق صادرات

به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی فارس، برخورداری از زیرساخت‌های مناسب حمل‌ونقل و نزدیکی به بنادر جنوبی کشور، زمینه رقابت‌پذیری بیشتر و افزایش ارزش افزوده محصولات فارس را در بازارهای بین‌المللی فراهم خواهد کرد.

احد بهجت‌حقیقی تصریح کرد: این استان با رتبه دوم تولید محصولات باغی در ایران، سالانه انواع محصول از جمله پسته، انجیر، انار و مرکبات را به ۹ کشور منطقه صادر می‌کند.

وی بیان کرد: فارس با برخورداری از تنوع اقلیمی، وسعت اراضی کشاورزی و سابقه دیرینه در باغداری، رتبه دوم تولید محصولات باغی کشور را به خود اختصاص داده است و به همین دلیل یکی از قطب‌های مهم کشاورزی ایران به شمار می‌رود.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی فارس گفت: محصولات باغی استان فارس به کشورهای مختلفی از جمله امارات متحده عربی، پاکستان، عمان، افغانستان، قطر، کویت، عراق، ازبکستان و ترکمنستان صادر می‌شود.

بهجت‌حقیقی افزود: سیب، انجیر خشک، گل محمدی، انار، پسته، انگور، مرکبات، شیرین‌بیان، لیموترش، خرما، بادام، زردآلو، آلو، لیموشیرین، کشمش، زعفران، آویشن و انواع محصولات گلخانه‌ای از مهم‌ترین اقلام صادراتی این استان هستند.

کاهش ۴۰ هزار تنی ضایعات کشاورزی با توسعه صنایع تبدیلی فارس

به گفته سعیده صادقی مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی فارس، در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ با سرمایه‌گذاری ۹ هزار و ۳۲۱ میلیارد ریالی در بخش صنایع تبدیلی، ۱۹ واحد جدید به بهره‌برداری رسیده است که کاهش سالانه ۴۰ هزار تن ضایعات محصولات کشاورزی و ایجاد بیش از ۲۴۷ فرصت شغلی مستقیم را به همراه داشته است.

طبق گزارش این مقام مسئول، ظرفیت جذب ۳۰۴ هزار تن ماده خام و تولید بیش از ۱۸۱ هزار تن محصولات متنوع، بر قدرت این واحدها در تقویت زنجیره تامین محصولات کشاورزی استان افزوده است.

صادقی از کاهش ۴۰ هزار تنی ضایعات محصولات کشاورزی در نتیجه توسعه صنایع تبدیلی و غذایی استان طی سه‌ماهه نخست سال جاری خبر داد و گفت: در این مدت با سرمایه‌گذاری ۹ هزار و ۳۲۱ میلیارد ریالی، ۱۹ واحد صنایع تبدیلی و غذایی به بهره‌برداری رسیده است.

ارزش‌آفرینی ملی

کارشناسان اقتصادی و مسئولان بخش کشاورزی بر این باورند که توسعه صنایع تبدیلی به‌عنوان یک حلقه اساسی در زنجیره تامین، نقش بسزایی در جلوگیری از اتلاف منابع و افزایش درآمد کشاورزان دارد.

اگرچه توسعه صنایع تبدیلی نقش مهمی در جلوگیری از ضایعات و توسعه اقتصادی استان فارس ایفا می‌کند، با این حال چالش‌هایی همچون نیاز به تقویت نشان‌های تجاری، توسعه بازارهای صادراتی و مدیریت مناسب قیمت مواد اولیه، از جمله دغدغه‌های فعالان این عرصه است.

کارشناسان بر این نکته تاکید دارند که چنانچه سیاست‌های حمایتی دولت و برنامه‌ریزی هدفمند ادامه یابد، توان صادراتی محصولات باکیفیت فارس می‌تواند سهم بسزایی در ارزآوری و ارتقای جایگاه ایران در منطقه و جهان داشته باشد.

باید پذیرفت که سرمایه‌گذاری چشمگیر در صنایع تبدیلی و غذایی استان فارس، نقطه‌عطفی در تحقق اهداف توسعه‌ای و اقتصادی کشور به شمار می‌رود، چرا که این اقدام نه‌تنها موجب کاهش ضایعات و افزایش اشتغال و درآمد در مناطق روستایی می‌شود، بلکه با ارتقای بهره‌وری و ارزش‌آفرینی، گامی بلند در مسیر توسعه پایدار و تقویت امنیت غذایی ملی برداشته است.

استمرار این سیاست‌ها و تعمیم آن می‌تواند الگوی موفقی برای تحقق منافع ملی و ارتقای امنیت غذایی و اقتصادی کشور محسوب شود، زیرا هم‌افزایی بخش‌های مختلف را به همراه دارد و به شکوفایی پایدار کشاورزی کشور کمک می‌کند.