هیچ مرکز درمانی شیراز رسماً «ناایمن» نیست
ایمنی بیمارستان‌های فارس زیر ذره‌بین
ادمین ۵
مدیر منابع فیزیکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با رد ادعای فرسودگی ۵۰ درصدی مراکز درمانی فارس اعلام کرد که هیچ‌یک از بیمارستان‌ها و مراکز درمانی تابعه این دانشگاه تاکنون عنوان رسمی و حقوقی «ناایمن» دریافت نکرده‌اند؛ با این حال، برنامه رفع نواقص ایمنی، مقاوم‌سازی و نوسازی زیرساخت‌های درمانی در شیراز و دیگر نقاط استان فارس به‌صورت مرحله‌ای ادامه دارد.
ایمنی بیمارستان‌های فارس چگونه ارزیابی می‌شود؟
موضوع ایمنی بیمارستان‌های فارس به‌ویژه در مورد مراکز درمانی قدیمی و مرجع شهر شیراز، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ چراکه این مراکز علاوه بر ارائه خدمات روزمره، در زمان بروز حوادثی مانند زلزله، آتش‌سوزی و سایر بحران‌ها باید بتوانند خدمات حیاتی خود را ادامه دهند.
سالار خواجه‌پور، مدیر منابع فیزیکی و نظارت بر طرح‌های عمرانی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با تشریح معیارهای ارزیابی مراکز درمانی گفت: صرف قدیمی بودن یک ساختمان به معنای فرسوده یا ناایمن بودن آن نیست.
به گفته وی، ارزیابی وضعیت بیمارستان‌ها مجموعه‌ای از شاخص‌های مختلف را دربرمی‌گیرد؛ از وضعیت سازه و معماری ساختمان گرفته تا تأسیسات مکانیکی و برقی، سامانه‌های اعلام و اطفای حریق، شبکه گازهای طبی و الزامات پدافندی.
تفاوت «فرسودگی» با «ناایمنی» بیمارستان
خواجه‌پور تأکید کرد که عنوان «ناایمن» یک عنوان رسمی و حقوقی است و نمی‌توان آن را صرفاً بر مبنای عمر ساختمان به یک مرکز درمانی نسبت داد.
بر اساس توضیحات این مقام مسئول، تاکنون هیچ‌یک از مراکز درمانی زیرمجموعه دانشگاه علوم پزشکی شیراز رسماً مشمول عنوان حقوقی «ناایمن» نشده‌اند. تشخیص چنین وضعیتی نیازمند بررسی و اعلام نظر مراجع قانونی ذی‌صلاح است و می‌تواند پیامدهایی مانند توقف فعالیت یا لغو پروانه بهره‌برداری به دنبال داشته باشد.
تخلیه بیمارستان؛ آخرین مرحله در مدیریت بحران
یکی از موضوعات مهم در مدیریت ایمنی بیمارستان‌ها، نحوه مواجهه با آسیب‌های سازه‌ای یا خطرات فوری است. مدیر منابع فیزیکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در این باره گفت تخلیه کامل بیمارستان، آخرین سطح از اقدامات مدیریت بحران محسوب می‌شود.
تجربه بیمارستان حضرت زینب(س)
به گفته خواجه‌پور، در بیمارستان حضرت زینب(س) پس از شناسایی و پایش آسیب‌های سازه‌ای، فرآیند تخلیه ایمن انجام شد و پس از آن مقاوم‌سازی اساسی این مرکز در دستور کار قرار گرفت.
وی اعلام کرد که عملیات بهسازی این بیمارستان به شکل جامع انجام شده و مواردی همچون ایجاد زون‌های ضد دود و حریق، ایمن‌سازی مسیرهای خروج و ارتقای سامانه‌های اعلام و اطفای حریق در آن مورد توجه قرار گرفته است.
اهمیت این اقدامات با توجه به حضور بخش‌های حساسی مانند بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) و بخش مادران باردار دوچندان است.
چرا دریافت تأییدیه آتش‌نشانی در برخی بیمارستان‌ها زمان‌بر است؟
یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده درباره ایمنی بیمارستان‌های فارس، وضعیت تأییدیه‌های ایمنی آتش‌نشانی است.
خواجه‌پور توضیح داد که نبود تأییدیه نهایی در برخی ساختمان‌ها را نمی‌توان به یک نقص واحد نسبت داد. بیمارستان‌ها مجموعه‌هایی پیچیده با تأسیسات گسترده هستند و اجرای اصلاحاتی مانند کابل‌کشی مقاوم در برابر حریق، ایجاد زون‌های کنترل دود و اصلاح مسیرهای خروج در ساختمانی که همزمان پذیرش بیمار دارد، نیازمند برنامه‌ریزی مرحله‌ای است.
عملیات ایمنی بدون توقف خدمات درمانی
بیمارستان را نمی‌توان مانند یک ساختمان اداری برای مدت طولانی تعطیل کرد و عملیات عمرانی را بدون محدودیت انجام داد. بیماران بستری، بخش‌های ویژه، اتاق‌های عمل و خدمات اورژانسی باید همزمان فعال باقی بمانند.
به همین دلیل، دانشگاه علوم پزشکی شیراز و سازمان آتش‌نشانی برای رفع نواقص موجود، برنامه‌های مرحله‌ای و زون‌بندی‌شده را دنبال می‌کنند تا عملیات ایمنی با کمترین اختلال در روند درمان انجام شود.
مقاوم‌سازی بیمارستان‌های فعال؛ پروژه‌ای پرهزینه و پیچیده
بیمارستان‌ها در استانداردهای طراحی لرزه‌ای در گروه ساختمان‌های با اهمیت بسیار زیاد قرار می‌گیرند. این ساختمان‌ها تنها نباید در برابر زلزله از فروریزش مصون بمانند، بلکه باید بتوانند پس از وقوع بحران نیز بخش قابل توجهی از خدمات حیاتی خود را حفظ کنند.
به گفته خواجه‌پور، بهسازی بیمارستان فعال با پروژه‌های عمرانی معمولی تفاوت دارد. اجرای عملیات در چنین مراکزی مستلزم جابه‌جایی موقت بخش‌ها، انتقال تجهیزات حساس و طراحی فازهای اجرایی است؛ موضوعی که هزینه نهایی پروژه را افزایش می‌دهد.
نوسازی سالانه ادامه دارد، اما کافی نیست
مدیر منابع فیزیکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز اعلام کرد که در سال‌های اخیر، به‌طور متوسط سالانه حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد ارتقای زیرساختی و ایمنی در مراکز درمانی انجام شده است.
با این حال، رفع کامل مشکلات انباشته‌شده طی چند دهه تنها با تعمیرات مقطعی امکان‌پذیر نیست و به اعتبارات ملی، توسعه زیرساخت‌ها و در برخی موارد احداث بیمارستان‌های جایگزین نیاز دارد.
چرا تعطیلی یک بیمارستان می‌تواند برای جنوب کشور مشکل‌ساز شود؟
بیمارستان‌های بزرگ شیراز تنها به جمعیت این شهر خدمات نمی‌دهند. بخش قابل توجهی از بیماران استان فارس و حتی استان‌های جنوبی کشور برای دریافت خدمات تخصصی و فوق‌تخصصی به مراکز درمانی شیراز مراجعه می‌کنند.
از این منظر، تعطیلی ناگهانی یک بیمارستان بدون پیش‌بینی مرکز جایگزین می‌تواند ظرفیت زنجیره درمان منطقه را تحت فشار قرار دهد.
خواجه‌پور با اشاره به همین موضوع گفت تعطیلی یا پلمب یک مرکز درمانی بدون فراهم بودن جایگزین، می‌تواند خطر فوری برای بیماران ایجاد کند. بنابراین، رویکرد دانشگاه بر رفع خطرات، افزایش ایمنی و در عین حال حفظ استمرار خدمات درمانی استوار است.
مسئولیت قانونی در صورت وقوع حادثه
در خصوص مسئولیت‌های قانونی نیز، تشخیص قصور فنی و تعیین مسئولیت کیفری بر عهده مراجع قضایی است. در این میان، دانشگاه علوم پزشکی به‌عنوان بهره‌بردار و متولی اجرایی و وزارت بهداشت به‌عنوان سیاست‌گذار کلان، هر کدام وظایف و مسئولیت‌های مشخصی دارند.
تمرکز نوسازی بر بیمارستان‌های کلیدی شیراز
با توجه به اهمیت مراکز درمانی مرجع، بخشی از طرح‌های عمرانی دانشگاه علوم پزشکی شیراز بر توسعه و نوسازی بیمارستان‌های فعال متمرکز شده است.
از جمله اقدامات اعلام‌شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
-
بازسازی و توسعه اتاق‌های عمل بیمارستان نمازی
-
بهسازی اساسی بیمارستان شهید فقیهی
-
ارتقای بخش‌های ویژه بیمارستان سوختگی
-
تقویت زیرساخت‌های حیاتی و تأسیسات بیمارستانی
-
ارتقای سامانه‌های اعلام و اطفای حریق
-
نوسازی شبکه گازهای طبی و زیرساخت‌های برق اضطراری
خواجه‌پور تأکید کرد که تخصیص منابع و اعتبارات با استفاده از «ماتریس ریسک» انجام می‌شود و حفظ جان بیماران مهم‌ترین اولویت در تعیین پروژه‌هاست.
وضعیت بیمارستان حضرت زینب(س) پس از مقاوم‌سازی
بر اساس اعلام مدیر منابع فیزیکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، پروژه بهسازی بیمارستان حضرت زینب(س) یک مقاوم‌سازی جامع بوده است.
در این پروژه، علاوه بر اقدامات سازه‌ای، مسیرهای خروج، سیستم‌های اعلام و اطفای حریق و زون‌بندی‌های مربوط به کنترل دود نیز ارتقا یافته‌اند.
آزمایش موفق برق اضطراری بیمارستان
شبکه برق اضطراری و دیزل‌ژنراتورهای این مرکز نیز تحت آزمایش در شرایط بار واقعی قرار گرفته‌اند و به گفته مسئولان، عملکرد آنها موفقیت‌آمیز بوده است.
پایداری برق برای بخش‌هایی مانند مراقبت‌های ویژه و سایر واحدهای حیاتی بیمارستانی اهمیت زیادی دارد و یکی از ارکان اصلی تاب‌آوری مراکز درمانی در زمان بحران محسوب می‌شود.
بیمارستان شهید فقیهی؛ از مطالعات لرزه‌ای تا نوسازی تأسیسات
بیمارستان شهید فقیهی یا سعدی در خیابان زند شیراز، یکی دیگر از مراکز قدیمی و مهم درمانی شهر است که طرح‌های ارتقای ایمنی در آن دنبال می‌شود.
به گفته خواجه‌پور، مطالعات لرزه‌ای این بیمارستان انجام شده و عملیات نوسازی تأسیسات نیز در حال پیشرفت است.
مدیریت دسترسی امدادی در خیابان زند
موقعیت بیمارستان شهید فقیهی در یکی از محورهای پرتردد شیراز، موضوع دسترسی نیروهای امدادی را به مسئله‌ای مهم تبدیل کرده است.
بر همین اساس، تمهیداتی برای تأمین دسترسی امدادی و استفاده از هیدرانت‌های فنی در معابر پیرامونی پیش‌بینی شده است.
همچنین مفهوم «منطقه امن» با رویکرد تخلیه افقی و مرحله‌ای در این بیمارستان مورد استفاده قرار گرفته تا در شرایط اضطراری، انتقال بیماران با کمترین ریسک انجام شود.
بیمارستان نمازی؛ تقویت تاب‌آوری یکی از مراکز درمانی مرجع جنوب کشور
مجتمع درمانی نمازی یکی از مهم‌ترین مراکز درمانی شیراز و جنوب کشور است و به همین دلیل، تاب‌آوری زیرساخت‌های حیاتی آن اهمیت ویژه‌ای دارد.
به گفته مدیر منابع فیزیکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، سامانه‌های اعلام و اطفای حریق بیمارستان نمازی مطابق الزامات مرتبط با بیمارستان‌های ایمن تجهیز شده و به شکل دوره‌ای مورد آزمایش قرار می‌گیرند.
برق، اکسیژن و گازهای طبی در اولویت
در یک بیمارستان بزرگ، زیرساخت‌هایی مانند برق، اکسیژن مرکزی و شبکه گازهای طبی نقش حیاتی دارند. هرگونه اختلال طولانی در این سامانه‌ها می‌تواند مستقیماً بر روند درمان بیماران تأثیر بگذارد.
بر همین اساس، مانورهای مدیریت بحران در بیمارستان نمازی با تمرکز بر سرعت واکنش، کنترل و مدیریت دود و اولویت‌بندی تخلیه بیماران برگزار می‌شود.
همچنین نوسازی شبکه گازهای طبی، مخازن اکسیژن مایع و تقویت تاب‌آوری پست‌های برق از جمله اقداماتی است که به‌صورت مستمر در این مجموعه دنبال می‌شود.
