شعر جهان| لی پو
علیرضا نجمی-«خبرجنوب»/ «لی پو» یا به روایتی با نام «لی بای» متولد 701 میلادی در سوئی یِه و درگذشت 762، شاعر چینی بود.
لی در ایالت سوئی یِه، جایی در آسیای مرکزی امروزه در تاجیکستان یا در استان سیچوان چین به دنیا آمد و خانواده او با فرهنگ و تحصیلکرده بودند اما اشراف زاده نبودند. لی در جوانی به مطالعه ادبیات کلاسیک و فلسفه تائوئیستی پرداخت و سپس در سراسر چین سفر کرد. در این سفرها با شاعران، فیلسوفان و درباریان زیادی آشنا شد و مدتی به دربار امپراطور زوان زونگ دعوت شد و در حلقه ادبی ویژه ای عضویت داشت. وی یکی از معروف ترین شاعران دوران سلسله تانگ بود. او را گاهی با لقبهایی چون «شاعر جاودان» یا «نابغه شعر» میشناسند زیرا شعرش آمیزهای از تخیل بلند، طبیعت و آزادی اندیشه است.
طبیعت، کوه و رود، دوستی، آزادی روح و بی ثباتی زندگی از جمله مضامین اصلی شعرهای اوبه حساب می آیند، مضامینی که با زبانی ساده ولی عمیق، تصویری سرشار از تخیل و احساس ارائه می دهد. لی چنان که روال معمول بزرگان ادب آن زمان بود در حیطه فلسفه نیز گام می گذاشت و تحت تأثیر اندیشه تائوئیسم بود، اندیشه ای که در اشعارش آشکار است. او جهان را گذرا و طبیعت را آینه حقیقت می دانست. برخی از اشعارش چنان خیالانگیز است که رنگی از عرفان دارد.
لی پو را به همراه دو فو، دیگر شاعر بزرگ تانگ، ستونهای شعر کلاسیک چین معرفی می کنند. مجموعهای از بیش از ۹۰۰ شعر از لی باقی مانده و هنوز در مدارس چین آموزش داده می شود. اشعارش به بسیاری از زبانهای جهان ترجمه شده و الهام بخش شاعران و هنرمندان شرق و غرب بوده است. لی پو معتقد به هماهنگی با طبیعت، بی تصنع و بی زور بود و در اشعارش، انسان بخشی از کلِ جهان است، نه فرمانروای آن و آرامش با پذیرفتن جریان طبیعی زندگی حاصل می شود، نه با کنترل آن.
آزادی درونی و رهایی از قیدهای اجتماعی، مضمون محوری شعرهایش است به عنوان مثال به این شعر دقت کنید: «اگر ابر بر کوه نشیند، من نیز زیرش مینشینم/ بیآنکه پرسش کنم کی می آید یا تا چند می ماند/ چون رود میگذرم، چون باد می گریزم...».
طبیعت در اشعار او آینه روح است ونه یک منظره معمولی؛ کوه، رود، ماه، و باد همه جزئی از زبان او برای بیان احساسات اند. او به جای توصیف بیرونی، طبیعت را درونی می کند. در این شعر او دقت کنید که چگونه طبیعت بیانگر گذر زمان و اندوه شخصی شاعر است، یعنی احساسی میان انسان و جهان: «ماه از پشت کوه برمی خیزد/ مثل اندوهی که از دلم بر می خیزد/ وقتی آب رودخانه می گذرد/ می فهمم که هیچ چیز در جهان نمی ماند».
مطالعه آثار ادبی از ملل گوناگون جهان همراه با تحلیل شباهت ها و تفاوت های موجود در این آثار از موضوعات جذّاب و با اهمیت در حوزه تحقیقات ادبی است و در این میان چین و ایران دو حوزه تمدنی عظیم و کهن شرقی با پیشینه روابط مشترک تجاری و فرهنگی بر فرهنگ و ادب یکدیگر تأثیر گذاشته اند، از جمله اینکه کمتر از دو قرن بعد از مرگ لی، در کشورمان در عصر سامانیان، شاعر و نویسنده فارسی گویی به نام رودکی با عنوان پدر شعر فارسی در عرصه ادبیات ظهور کرد که شباهت های بسیاری می توان در اشعار این دو شاعر یافت.
اگر پژوهشگران به واکاوی کنه شعرهای لی بپردازند به شباهت های اشعار وی با خیام و حافظ پی خواهند برد؛ که این کار یک توان و حوصله زیاد طلب می کند نه این بضاعت مزجات ستون «شعرجهان». روح آزاد و آزاده لی با تشریفات درباری سازگار نبود و خیلی زود آن جا را ترک کرد. لی پس از شورش آن لوشان، درگیر مشکلات سیاسی شد و به تبعید رفت.
در اواخر عمر، کهنسالی بر دیگر ابعاد موضوعات شعری لی افزود، ابعادی چون دوری، گذر عمر و بیثباتی جهان و اشعارش را رنگ دیگری داد اما حتی در همین غربت در تبعید و پیری، نگاه شاعرانه و آرامش او باقی ماند: «در رودخانه قایقم آرام میلغزد/ ماه چون آینه بر آب افتاده، هیچ کس نیست/ کاش دوستی بود که بداند/ سکوت گاهی از هزار سخن پرتر است». لی آخرین سالهای عمرش را دور از دربار گذراند و در حدود سال ۷۶۲ میلادی درگذشت.
کوه های آرام
بر فراز کوه ها، نسیمِ خنک شبانگاه می وزد
ماه همچون نقره بر آب دریاچه افتاده است
هیچ صدایی جز پندار قلبم نمی شنوم
جهان خوابیده و من با ستارگان سخن می گویم
ماه
نگاه کن، ماه از دل کوه برآمد
نقره بر موج های رودخانه می پاشد
دوستانم، هر کجا هستید
در این همان لحظه زیر همین ماه اید
پس ما هنوز کنار هم ایم
هرچند هزاران فرسنگ دور
بازگشت به زادگاه
باران بر بام خانه قدیمی می چکد
و بوی خاک خیس، یاد کودکی ام را زنده می کند
چه زود جهان برگشت و من پیر شدم
تنها ماه، همان گونه بر زادگاهم می تابد
غربت زیر یک ماه
گفتم که رفیقان همه دورند ز من
گفتا مهِ شب: «منم هنوز از آنِ تو»
هر جا که روی، نور من آنجاست روان
دل را چه غم از فاصله کوی به کو؟
گر رود زمانه ببرد نام و نشان
این قرصِ سپید، عهد ما میدارد نو
گذر آب، گذر عمر
بر آب نظر کردم و دیدم که گذشت
چون عمر که بی خبر ز ما می گذرد
گفتم به دلم: «چرا چنین دل نگرانی؟»
گفتا: «چه کنم، جهان وفا کم دارد»
خندید نسیم و گفت در گوش دلم:
«آزاد بزی، که زندگی دم دارد»
کوهستان
نه تخت و نه تاج و نه سودای مقام
یک صخره و یک ابر، مرا بس باشد
در دامن کوه، دل چو آینه صاف
بی کینه و بی قصد و هوس باشد
گفتند: «جهان بگیر»
خندیدم و گفتم: «جهان همین نفس باشد»
خورشیدِ جوانی
می نوش که این جهان چو خوابی گذراست
خورشیدِ جوانی نفسی می پاید
دیروز کجاست آن همه فریاد و شتاب؟
امروز فقط سکوت میزاید
گر جام تهی شود، چه غم؟
دل تا به ابد به نور مه میتازد
Admin 6 




