تاب‌آوری مردم ایران در معرض فرسایش؛ هشدار درباره آینده سرمایه اجتماعی

یک جامعه‌شناس با هشدار نسبت به تداوم فشارهای اقتصادی و کاهش امید به آینده گفت: سرمایه اجتماعی و حس همبستگی در جامعه ایران همچنان وجود دارد، اما ادامه مشکلات معیشتی می‌تواند این سرمایه را به‌تدریج فرسوده کند.

امان‌الله قرایی‌مقدم با اشاره به اهمیت سرمایه اجتماعی اظهار کرد: همدلی، اعتماد و احساس تعلق میان مردم، از مهم‌ترین عوامل حفظ انسجام و پایداری یک جامعه است و حتی سایر سرمایه‌های کشور بدون وجود سرمایه اجتماعی نمی‌توانند به‌درستی مورد استفاده قرار گیرند.

وی افزود: جامعه ایران با وجود مشکلات اقتصادی و فشارهای زندگی، همچنان نشانه‌هایی از همبستگی و احساس تعلق به کشور را نشان می‌دهد، اما این سرمایه نیازمند تقویت و مراقبت است. اگر مشکلات معیشتی ادامه پیدا کند و فشار اقتصادی افزایش یابد، شکاف‌های اجتماعی نیز بیشتر خواهد شد.

فشار اقتصادی، همبستگی اجتماعی را تضعیف می‌کند

این جامعه‌شناس، اقتصاد را یکی از عوامل اصلی شکل‌دهنده به بسیاری از تحولات اجتماعی دانست و گفت: وقتی فرد برای تأمین نیازهای اولیه زندگی، مسکن و هزینه‌های روزمره با مشکل مواجه باشد، توان و فرصت کمتری برای مشارکت اجتماعی و حفظ روابط جمعی خواهد داشت.

قرایی‌مقدم ادامه داد: فشار اقتصادی می‌تواند افراد را بیشتر درگیر مسائل شخصی کند و در نتیجه از میزان همبستگی و اعتماد اجتماعی بکاهد. در چنین شرایطی، سرمایه اجتماعی که نقش پیونددهنده میان افراد جامعه را دارد، آسیب‌پذیرتر می‌شود.

وی تأکید کرد: دولت برای تقویت اعتماد عمومی باید بهبود وضعیت اقتصادی و معیشت مردم را در اولویت قرار دهد. مسائل دفاعی و امنیتی اهمیت خود را دارند، اما نمی‌توان از جامعه‌ای انتظار رضایت و همدلی داشت که بخش قابل توجهی از مردم آن برای تأمین نیازهای اولیه زندگی تحت فشار هستند.

ناامیدی از آینده؛ زنگ خطر برای جامعه

قرایی‌مقدم با اشاره به نقش نااطمینانی در کاهش تاب‌آوری اجتماعی گفت: مسئله فقط پایین بودن درآمد یا افزایش هزینه‌ها نیست؛ زمانی شرایط نگران‌کننده‌تر می‌شود که مردم احساس کنند آینده بهتری در انتظارشان نیست.

وی افزود: اگر افراد هر روز شرایط را دشوارتر از روز قبل ببینند و امکان تغییر وضعیت را بعید بدانند، نوعی ناامیدی اجتماعی شکل می‌گیرد. این ناامیدی می‌تواند ریشه‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی داشته باشد و در نهایت به کاهش اعتماد عمومی منجر شود.

این جامعه‌شناس همچنین مهاجرت نخبگان را یکی از نشانه‌های مهم نگرانی درباره آینده دانست و گفت: سال‌هاست درباره خروج نخبگان از کشور صحبت می‌شود، اما همچنان این پرسش وجود دارد که چه کسی هزینه‌های این روند را پرداخت خواهد کرد.

ادامه فشارها می‌تواند نارضایتی اجتماعی را افزایش دهد

قرایی‌مقدم در پاسخ به این پرسش که اعتراضات اجتماعی معمولاً در چه شرایطی شکل می‌گیرند، اظهار کرد: مشکلات اقتصادی می‌توانند بسیاری از حوزه‌های اجتماعی، از روابط خانوادگی گرفته تا نگرش مردم به شرایط عمومی جامعه را تحت تأثیر قرار دهند.

وی ادامه داد: وقتی فشارهای اقتصادی در یک خانواده افزایش پیدا می‌کند، تنش‌ها و اختلافات نیز ممکن است بیشتر شود. در سطح جامعه نیز تداوم این فشارها می‌تواند نارضایتی‌ها را افزایش دهد.

او با تأکید بر اینکه سرمایه اجتماعی موجود در کشور ارزشمند است، گفت: مردم در شرایط سخت نیز احساس تعلق خود به کشور را نشان داده‌اند، اما این سرمایه باید حفظ شود. اگر مردم احساس کنند مشکلاتشان دیده نمی‌شود و چشم‌اندازی برای بهبود شرایط وجود ندارد، سرمایه اجتماعی به‌تدریج تضعیف خواهد شد.

اولویت سیاست‌گذاران باید زندگی مردم باشد

این جامعه‌شناس در پایان تأکید کرد: مهم‌ترین توصیه به سیاست‌گذاران، توجه جدی به وضعیت زندگی و معیشت مردم است؛ چراکه مردم سرمایه اصلی کشور هستند.

قرایی‌مقدم گفت: بهبود شرایط اقتصادی و ایجاد احساس امنیت معیشتی می‌تواند به تقویت اعتماد عمومی، پایداری و انسجام اجتماعی کمک کند، اما تداوم گرانی و فشارهای اقتصادی فاصله میان مردم و حاکمیت را افزایش می‌دهد و می‌تواند پیامدهای اجتماعی به همراه داشته باشد.

وی هشدار داد: اگر فشارهای انباشته‌شده ادامه پیدا کند، احتمال افزایش نارضایتی‌های اجتماعی وجود دارد و مهم‌ترین راه پیشگیری از آن، بهبود شرایط زندگی مردم و بازسازی اعتماد عمومی است.