شعر جهان/ ایلهان برک

علیرضا نجمی - «خبرجنوب»/ «ایلهان برک» متولد ۱۸ نوامبر ۱۹۱۸ در مانیسا  و  درگذشت ۲۸ اوت ۲۰۰۸، شاعر و مترجم ترک بود.

برک به سال 1918 میلادی در مانیسا به دنیا آمد و پس از كسب مدرك در رشته زبان فرانسه از دانشگاه آنکارا در 1945 شغل معلمی را برگزید و مدتی نیز به عنوان مترجم در مؤسسه چاپ و نشر «زیرات بانک» مشغول شد. او به طور تخصصی اشعار شاعران برجسته ای مانند آرتور ریمباود و ازرا پوند را به زبان ترکی بر می گرداند و در سال های پایانی عمرش به «بوردوم» یعنی محل مرگش رفت.

 اشعار او شامل مضامين فراوانی از کارهای حماسی گرفته تا آثاری عاشقانه و آوازی بود و ریشه در اسطوره شناسی داشت. او با تلفيق شعرهای سنتی غربی و شرقی موفق شد شیوه ای منحصر به ‌فرد با نگاهي پست ‌مدرن در اشعارش بیافریند. تاریخ، جغرافی، هنرهای تجسمی و شهرهايي مانند استانبول، پاریس و آنکارا مضامین بيشتر اشعار او بودند كه البته اين شاعر خلاق براي پرورش  درونمایه هايي از اين دست از کلمات محاوره ای و عامیانه  چون نام محلی گل ها، آلات و وسایل موسیقی و ... بهره مي‌برد كه همين مسئله او را از دیگران متمایز می کرد. تنها یک مجموعه منتخب کوچک شعر او به نام «برگی در آستانه افتادن» به  انگلیسی ترجمه شده و همين يك اثر براي شناخته شدنش در كشورهاي ديگر كافي بود تا جايي كه بسياري او را به «میداس» تشبیه کرده اند که با استفاده از هر واژه ای موفق به خلق شعري زيبا و لطيف می شد. میداس در اساطیر یونان به پادشاهی گفته می شد که با لمس هر چیزی، آن شيء به طلا تبدیل می شد.

 نسخه شعر ترجمه شده او به زبان انگلیسی پاره ای از قوه تخیل، زیبا شناختی و زبان شناسی بزرگ‌ ترین شاعر تجربی ترکیه را نمایان کرد. اين مجموعه گزيده اشعار با بیش از 200 قطعه شعر در طول نیم قرن کاری، دری به دنیای ایلهان برک می گشاید كه هر مخاطبي را با هر زباني مجذوب خود مي كند. بيشتر تلاش‌ هاي ايلهان برك صرف نوشتن شعر و مقالات مربوط به نقد شعر بود و تنها یک داستان کوتاه از او به جاي مانده است. او در دوران حياتش موفق به كسب جوايز زیادی شد. از جمله جوایز شعر بنیاد شعر ترکیه (خاکستر) ۱۹۷۹،‌ جایزه شعر بهجت نجاتیگیل (استانبول) ۱۹۸۰، جایزه شعر یدی تپه (کهنه‌کار دریا) ۱۹۸۳ ، جایزه شعر سدات سیماوی (رودخانه زیبا) ۱۹۸۸. او یکی از شاعران برجسته پست مدرن ترکیه می‌ باشد که علاوه بر شاعری مترجمی توانمند نیز بود. چنانچه او کتاب‌های مهم ازرا پاوند و نیز آرتور رمبو را به ترکی ترجمه کرده است. برک در جریان شعر نو ترکیه ایلهان برک جایگاه ویژه‌ای دارد چنانچه در جمع ادبی ترکیه از اون با عنوان رنگین کمان عصر طلایی شعر ترک نام می‌برند. این شاعر بلندآوازه که لقب نسل دوم نوین را به خود گرفته بود، با بیش از 24 کتاب شعر و تعداد زیادی آثار انتقادی، یکی از تاثیرگذارترین حلقه های ادبیات ترکیه محسوب می شد. ایلهان برک شاعر و مترجم ترک و نماد شعر پست مدرن ترکیه سرانجام در ۲۸ اوت ۲۰۰۸ در  90 سالگی درگذشت.

///////////

مرگ همیشه

خیلی آسان ‌تر از عشق بوده‌است

حتی  آراگون هم می‌گفت

بدان که شبیه مرگ است دوست داشتن تو

همان کلماتی که شعله‌های آتش اند

و روزگار شاعران

که همیشه سیاه بوده‌است

و مرگ

که در خیلی از شعرها و عشق‌ها

شانه بر موهای ‌مان می‌زند

عشق که گاهی

به سان شهری مرده ‌است

و این رفتن رو به زوال

همواره عمیق ‌تر می ‌شود

تا به حال

برایت جای سئوال نبوده

چرا شاعران

به استادیِ عشق مشهورند؟

زیرا بیشتر از هر کسی

عشق را به دوش کشیده‌اند

و من که چون آبِ نگران

از بستر خویش ام

پیداست که

برای عشق و مرگ

تقلا می‌کنم

***

انسان‌هایی بودیم

که به پاک کردن

عادت داشتیم

ابتدا اشک‌هایی مان را

پاک کردیم

سپس یکدیگر را

***

بعضی ترانه‌ها را

می توان

بارها و بارها

گوش داد

بعضی انسان‌ها را

می‌توان

بارها و بارها

دوست داشت

***

هر دوی ما

یک نفر را تنها گذاشتیم

اول تو مرا

و سپس من

خودم را

***

آدم ها می آیند

خودشان را نشان می دهند

اصرار می کنند

برای اثبات بودنشان و ماندنشان

اصرار می کنند که تو نیز

باشی همراهشان

همان آدم ها

وقتی که پذیرفتی بودنشان را

وقتی که باورشان کردی

به سادگی

می روند

و تو می مانی با باوری که...

***

سخت بود

فراموش کردن کسی

که با او

همه چیز و همه کس را

فراموش می‌کردم

***

هرگز نمی توانی

سن یک زن را از او بپرسی

چرا که او هم نمی داند

سنش با شب هایی که

بغض کرده و گریسته

چقدر است

***

بعضی روزها

انسان فقط خسته است

نه تنهاست

نه غمگین

و نه عاشق

فقط خسته است

***

این گونه بمان عشقم

بمان اینگونه

و تنها

به من نگاه کن

نگاه کردن هم نوعی عشق است

***

وقتی که تمام مردم شهر

به خواب می‌روند

من در کوچه ها

تو را قدم می‌زنم‌‌