«زیارت فرهنگی»؛ گردشگری اصیل

زینب دانشور- «خبر جنوب»/ در دنیای پرسرعت و مصرف‌گرای امروز، گردشگری به پدیده‌ای تبدیل شده که بیشتر از آن‌که مبتنی بر شناخت و فهم فرهنگی باشد، بر پایه سرگرمی، عکس گرفتن و تکرار تجربه‌های مشابه استوار است. مفهوم اولیه و اصیل گردشگری که مبتنی بر کشف، گفت‌وگو و احترام به هویت مقصد بوده، در سایه کلیشه‌های رسانه‌ای و تورهای تجاری رنگ باخته است. این تغییر جهت نه‌تنها از عمق تجربه گردشگری کاسته، بلکه به نوعی به بی‌هویتی در مقاصد گردشگری دامن زده است؛ جایی که گردشگر دیگر نه مهمان آگاه، بلکه مصرف‌کننده‌ای سطحی تلقی می‌شود.

در این میان، شهرهایی چون شیراز و استان فارس با بار غنی فرهنگی، ادبی، تاریخی و حتی معنوی خود، نمی‌توانند تنها در قالب یک مقصد توریستی صرف قرار گیرند. شیراز، شهر حافظ و سعدی، شهر باغ‌ها، آیین‌ها و روایت‌های کهن، سزاوار آن است که با دیده احترام و فهم فرهنگی دیده شود. اما این امر اتفاق نمی‌افتد مگر آن‌که گردشگر پیش از سفر، آموزش ببیند؛ آموزشی که نه تنها درباره مکان‌ها و جاذبه‌ها، بلکه درباره روح حاکم بر شهر، لایه‌های تاریخی و ارزش‌های زیستی و فرهنگی آن باشد.

در واقع، نیاز امروز صنعت گردشگری نه صرفاً توسعه زیرساخت و افزایش تعداد بازدیدکنندگان، بلکه بازگشت به مفهوم حقیقی آن و تربیت گردشگرانی است که با ذهنی آماده و چشمی باز وارد تجربه سفر می‌شوند. گردشگری در شیراز باید نوعی «زیارت فرهنگی» باشد؛ تجربه‌ای که هم برای میزبان غنیمت است، هم برای میهمان. و این جز با یک بازنگری بنیادین در شیوه مواجهه ما با مفهوم گردشگری ممکن نیست.

سرپرست معاونت هماهنگی امور گردشگری و زیارت استانداری فارس در گفت‌وگو با «خبر جنوب» در این خصوص بیان کرد: معمولا هدف از سفر، تغییر در حال و هوا و کسب تجربه‌های جدید، متفاوت و غیرمتعارف است هرچند این تجربه‌ها می‌تواند لزوما زیبا و ارزشمند نباشد اما جالب و متفاوت باشد.

دکتر مهدی پارسایی افزود: تلقی افراد در فضای عمومی و تحت تاثیر رسانه‌ها این است که سفر برای کسب تجربه‌های جالب است در حالی که نگاه دومی وجود دارد که از نظر من شرقی‌تر، ایرانی‌تر، فارسی‌تر و مبتنی بر فرهنگ ملی و دینی ماست.

وی با بیان این که این نگاه دوم همچون ردایی بر قامت فارس می‌نشیند اظهار کرد: هدف افرادی که فارس و شیراز را مقصد سفر انتخاب می‌کنند کسب تجربه‌های جالب نیست بلکه معنایی فراتر و فاخرتر در پس زمینه ذهنی آن‌هاست.

این پژوهشگر اظهار کرد: سفر به فارس و شیراز چیزی شبیه به سر زدن به مادربزرگ و به بیان دیگر رفتن به ملاقات بخشی از خود و پاره‌ای از هویت و اصالت خود است.

پارسایی گفت: همان طور که برای دیدن مادربزرگ توقع سورپرایز شدن نداریم و این ملاقات به هدف تکیه دادن و آرامش روحی روانی و رسیدن به مراد است گردشگرانی که به فارس سفر می‌کنند نیز با توجه به ماهیت این استان و برای رسیدن به تعالی روحی به این منطقه سر می‌زنند.

وی با بیان این که در گردشگری بین ملاقات و زیارت مرزی وجود دارد افزود: گردشگر کسی است که به عنوان زائر ملاقات‌کننده، به ساحت کسی یا اثری وارد و حاضر می‌شود تا در گفت‌وگو با او صاحب شأنی شود.

سرپرست معاونت هماهنگی امور گردشگری و زیارت استانداری فارس با تأکید بر این که ما به دنبال تحقق این مفهوم گردشگری لااقل در فارس هستیم بیان کرد: همان طور که زائران مشهد یا خانه خدا برای کسب شأن حضور در آن محیط به این اماکن سفر می‌کنند، گردشگران فارس نیز برای کسب معرفت این منطقه را برای سفر برمی‌گزینند.

پارسایی افزود: شیراز از جاذبه‌هایی چون تله‌کابین، آکواریوم، پارک آبی و ... بی‌نصیب است گرچه بودن این گونه جاذبه‌ها بسیار خوب است اما به نظرم گردشگران شیراز، برای زیارت مشاهیر به این شهر سفر می‌کنند.

وی با اشاره به این که فارس گنجینه مشاهیری است که در خاک خفته‌اند گفت: ما متولی مرقد این مشاهیریم و باید با تکیه بر این ظرفیت، گردشگری متمایز فارس را پررنگ کنیم.

سرپرست معاونت گردشگری استاندرای فارس اضافه کرد: برنامه گردشگری در فارس باید به سمت حظ و بهره همه اعضای خانواده باشد به این معنا که شرایطی فراهم شود تا هر فردی در هر رده سنی به نوعی متناسب با ذائقه خود از گردشگری معرفتی فارس نصیب ببرد.

پارسایی با بیان این که یکی از راهکارهای موجود انجام کار خلاقانه و نوآورانه و برگزاری رویداد است گفت: به عنوان مثال هنرمندان هنرهای نمایشی و تئاتر می‌توانند در گذر هنر، روایت‌های حافظ را در ایامی خاص همچون تعطیلات نوروز به شکل زنده اجرا کنند.

وی تشریح کرد: این هنرمندان می‌توانند قصه غزل‌های حافظ را در پوشش مردمان آن روزگار، به نحوی روایت کنند که از کودک تا بزرگسال، حافظ و زمان روزگار او را متصور شود به شیوه‌ای که برای آن‌ها درک و جذابیت بیشتری داشته باشد.

این پژوهشگر ادامه داد: حتی همین رویداد می‌تواند در حرم مطهر شاهچراغ (ع) اتفاق بیفتد و داستان زندگی و روایت‌های روزگار این شخصیت محبوب در قالب هنرهای نمایشی به رشته تصویر کشیده شود.

پارسایی گورستان دارالسلام را یکی از گنجینه‌های مغفول خواند و گفت: کافی است بازیگران تئاتر با پوشش شخصیت‌های مدفون این گورستان و بر سر قبور آن‌ها زندگینامه این افراد را برای بازدیدکنندگان روایت کنند مشاهیری چون شیخ ابوصائب، محمود دهدار خفری، محمدعلی مشیرالملک خفرکی و ... .

وی با اشاره به این که در این گورستان تاریخی تنها با قبرهای ساکت مواجه نیستیم افزود: تصور کنید یکی بر سر قبر وحیدالاولیا و با لحن خود شاعر و نویسنده قصه خود را روایت و خودش را معرفی می‌کند. یا شیخ اطعمه که مضامین زیبایی در حوزه غذا و فرهنگ خوراک این منطقه دارد.

پارسایی تاکید کرد: در روزگاری که جنگ جنگ روایت‌هاست و وزن خود اشیا و آثار به اندازه روایت آن‌ها نیست، باید در مسیر معرفی پتانسیل‌ها قدم بگذاریم آن هم با وجود دست پر فارس از مشاهیر تاریخی به گفته سعدی:

هزار پیر و ولی بیش باشد اندر وی

که کعبه بر سر ایشان همی کند پرواز

این پژوهشگر با بیان این که هنرمندان باید برای این کار به شکل محتوایی برنامه‌ریزی کنند اضافه کرد: متولی این موضوع اداره کل فرهنگ و ارشاد، حوزه هنری، نهاد کتابخانه‌ها، بسیح هنرمندان و ... است این ارگان‌ها می‌توانند پروژه‌های این چنینی را به صورت استارت‌آپی کلید بزنند و بخش خصوصی نیز به کمک آن‌ها بیاید.

وی اظهار کرد: با تبیین این موضوع برای دستگاه‌ها و هماهنگی در این مسیر، می‌توان با برنامه‌ریزی به مقصد نزدیک شد برای این اتفاق که اساس آن نرم‌افزاری است باید محتوا تعریف و برای برگزاری رویداد برنامه‌ریزی کرد.

معاون گردشگری استانداری فارس استفاده از فناوری‌های روز و هوش مصنوعی مانند عینک‌های واقعیت مجازی و طراحی بازی‌ها و برنامه‌های با محتوا و ذائقه نسل امروز را از دیگر شیوه‌های جذب مخاطب عنوان کرد و گفت: با ساده‌ترین ایده‌ها می‌توان بزرگ‌ترین اتفاقات را رقم زد به عنوان مثال همخوانی همه مرم از یک غزل حافظ هنگام تحویل سال بنابراین کافی است محتوا را معرفی کنیم و همه مردم در فضایی تعاملی با یک ریتم مشخص بخوانند.

پارسایی تأثیر این رویدادها در فضای تعاملی و ایجاد حس همدلی و مشارکت اجتماعی را از تبعات مثبت چنین رویدادهایی خواند و گفت: امروز باید به سمت جاذبه‌هایی همچون روایتگری برویم روایتگری مبتنی بر ظرفیت‌های واقعی و موجود تاریخی و زیست‌بوم استان. باید به سمت پاسخ خلاقانه به نیاز گردشگران فارس حرکت کنیم و بستر ماندگاری گردشگر را فراهم آوریم.