آشتی کودک و نوجوان با کتاب

زینب دانشور – «خبرجنوب»/ کتاب و ادبیات کودک را می‌توان یار کمکی پرورش در کنار خانه و مدرسه نامید؛ نیرویی که در رشد هوش هیجانی و خلاقیت کودکان نقشی انکارنشدنی دارد و می توان بخشی از شکل گیری شخصیت و پرورش مهارت های اجتماعی را به آن سپرد. اگر کودکان را سرمایه اجتماعی در نظر بگیریم آموزش و پرورش سرمایه گذاری محسوب می شود و توجه به این مقوله بسیار اهمیت دارد. از سویی به دلیل هجوم آسیب های مختلف از طریق تکنولوژی و دنیای دیجیتال به سمت کودکان ضروری است متولیان فرهنگی به بحث ادبیات کودک ورود جدی تری داشته باشند و نظام آموزشی عملکرد خود را اندکی متفاوت تر از قبل پیاده کند. اما بسیاری از فعالان فرهنگی بر این نکته اجماع دارند که کشور دچار فقر فرهنگی در حوزه ادبیات کودک است و پژوهش های اصیل با برونداد فرهنگی در این خصوص را شاهد نیستیم. از سوی دیگر ارگان هایی چون آموزش و پرورش، فعالیت خود را به آموزش های رسمی محدود کرده و دروازه ورود ادبیات و کتاب های غیردرسی را به روی نسل های نوپا بسته است. موضوعی که می تواند تبعات زیادی با خود به همراه داشته باشد. طبق برآوردهای غیررسمی نرخ مطالعه کتاب های غیردرسی در میان دانش آموزان ایرانی فاصله معناداری با استانداردهای جهانی دارد متاسفانه دانش آموزان ایرانی متاثر از نظام آموزشی، خانواده و جامعه مطالعات غیردرسی کمی دارند و هنوز برای کسب اطلاعات به فرهنگ شفاهی و استفاده از وسایل شنیداری و دیداری متکی اند. ترغیب و تشویق به مطالعه کتاب های غیردرسی در برنامه آموزشی مدارس نیز وجود ندارد بیگانگی مردم با مطالعه و کتابخوانی نیز درست از این نقطه آغاز می شود و این امر منجر به کاهش نرخ مطالعه در جامعه خواهد شد. در این میان، حجم زیاد تکالیف و محتوای کتاب های درسی نیز دانش آموزان را از مطالعه کتاب های غیردرسی بازداشته و نبود برنامه های تشویقی، کتابخانه های مجهز و کتاب مناسب نیز به عدم گرایش دانش آموزان به مطالعه کتاب های غیردرسی دامن زده است. آموزش و پرورش نوین در دنیا به سمت آموزش مهارت های اجتماعی و زندگی به دانش آموز پیش می رود اما در کشور ما، در همچنان بر روی همان پاشنه می چرخد.

 با این حال چندی است که اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس دست به اقداماتی به منظور ارتقا حوزه ادبیات کودک و نوجوان زده است که پژوهشگر ادبیات و معاون فرهنگی رسانه ای مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس در گفت و گو با «خبر جنوب» به تشریح آن پرداخت.

دکتر غلامرضا خوش اقبال با بیان این که ادبیات کودک و نوجوان در فارس عقبه خوبی دارد گفت: در دوران معاصر نیز نویسنده های توانمندی به این حوزه ورود و رشد کرده اند لذا با بررسی آثار ناب تولید شده، تصمیم گرفتیم به تحلیل و نقد این تألیفات بپردازیم.

 وی افزود: در گذشته رسم بر این بود که اثر، تنها رونمایی می شد اما چندی است با اجرای برنامه ای تحت عنوان «در هوای کودکی» نگاه ویژه و متفاوتی به حوزه ادبیات کودک داریم. معاون فرهنگی و رسانه ای ارشاد فارس با اشاره به این که دو برنامه از این سری برنامه ها اجرا شده ادامه داد: برنامه شماره سه به رشته های مرتبط با حوزه کودک و نوجوان خواهد پرداخت و تمرکز ما تنها داستان کودک نیست.

دکتر خوش اقبال تاکید کرد: موضوع فقط داستان کودک نیست بلکه داستان کودکانه را در کنار تصویر طلب می کند، تصویر کودکانه را در کنار طراحی جلد زیبا، طراحی جلد را در کنار نوع بیان و به همین ترتیب تا جزئی ترین نکته.

وی با تاکید بر ضرورت نگاه روان شناسی و روان درمانی در قصه گویی ها گفت: همچنین پیرنگ داستان باید رنگ خود و مبنای علمی روانی داشته باشد بنابراین نمی توان مانند داستان ها، رمان ها و حکایت ها با آن برخورد کرد.

 این پژوهشگر ادبیات با بیان این که در حال حاضر با بن مایه های اصلی حوزه ادبیات کودک یعنی شعر و داستان شروع به کار کردیم افزود: در هر شماره استاد تخصصی آن حوزه سخنرانی خواهد کرد به عنوان مثال خیال انگیزی در ادبیات کودک و نوجوان و بررسی آن در آثار ادبیات کودک.

 دکتر خوش اقبال گفت: در این برنامه ها که با همکاری دکتر حسام پور رییس مرکز مطالعات ادبیات کودک و نوجوان دانشگاه شیراز و انجمن ادبی سیب نارنجی برگزار می شود از نویسندگان مطرح این حوزه همچون احمد اکبرپور، فرزاد حسن زاده و ... دعوت خواهیم کرد البته ترجیح ما نویسنده های شیرازی حوزه شعر و داستان کودک است.

وی با دعوت از علاقه مندان برای کار حرفه ای در حوزه شعر و داستان ادامه داد: برنامه دیگر با رویکرد بررسی ادبیات کودک و با اولویت به مجموعه فارس «یه سیب کتاب» نام دارد که معرفی کتاب‌های حوزه ادبیات کودک و نوجوان می‌پردازد.

معاون فرهنگی رسانه ای اداره کل فرهنگ و ارشاد فارس در پاسخ به این که محور، صرفا بررسی تخصصی آثار است یا در کنار آن دانش آموزان را با این آثار آشنا می کنید و آیا با آموزش و پرورش استان تعامل یا تفاهم نامه ای دارید یا خیر گفت: بدون تعارف می گویم آموزش و پرورش همکاری پررنگی در برگزاری برنامه‌های فرهنگی در استان با این اداره کل ندارد.

 دکتر خوش اقبال ادامه داد: در جامعه امروز کمتر دانش آموزی از مدرسه رفتن خوشحال است نسل امروز را می توان موتور محرک و توانمندی در نظر گرفت که امکان بروز و ظهور خود را از دست داده است.

 وی گریزی به هفته فرهنگی هنری سعدی امسال به عنوان نمونه ثابت شده این ادعا زد و گفت: سعدی پرچمدار زبان و ادبیات فارسی و سخن سرای عالم ادبیات است، قبل از سعدی و بعد از او زبان تفاوت ها داشته است بنابراین ایمان داریم مردم امروزه به زبان سعدی سخن می رانند و زبان رسمی امروز ایران ما، زبان سعدی است.

 این پژوهشگر ادبیات افزود: با وجود تلاش بسیار برای به صدا درآمدن زنگ پاسداشت زبان فارسی در مدارس فارس در روز 1 اردیبهشت و یادروز سعدی، متاسفانه این مهم به دلایل پیچ و خم های اداری عقیم ماند.

دکتر خوش اقبال افزود: بعد از پیگیری های برخی دوستان عزیز در آموزش و پرورش استان مشخص شد «زنگ پاسداشت زبان فارسی» باید ابتدا مصوبات قانونی خود را در وزارت آموزش و پرورش داشته باشد و این مهم میسر و محقق نشد.

 این پژوهشگر ادبی ادامه داد: اگر امکانی وجود داشت که تدریس کتاب‌های حافظ و سعدی را به صورت گزیده در مدارس فارس و شیراز اجباری اعلام می‌شد بسیار طرح جالبی بود البته در جلسه‌ای با حضور استاندار فارس این طرح ارائه و موافقت دکتر محمدهادی ایمانیه در این خصوص اعلام گردید که امیدواریم در آینده‌ای نه چندان دور این مهم محقق گردد.

 وی به جام باشگاه های کودک و نوجوان که در سال‌های گذشته توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی طراحی شده بود گذری زد و گفت: در جام باشگاه های کودک و نوجوان، روش های کتاب خوانی کودک و نوجوان، کتاب های مناسب برای گروه های سنی مختلف، معرفی کتاب های نویسندگان ایرانی و ... طراحی شده بود که بسیار موثر و تاثیرگذار بود و امید است این مهم در سطح وزارتخانه‌ها با همکاری آموزش و پرورش بیش از پیش پیشرو باشد.

دکتر خوش اقبال در پایان با تاکید بر وجود ظرفیت های فراوان گفت: تمام تلاش ما در اداره کل ارشاد اجرای برنامه های مختلف به منظور ارتقا سطح فرهنگ و هنر است لذا از تمامی دستگاه های اجرایی می خواهیم در کنار این ارگان قدم بردارند.