مرگ خاموش حراهای جنوب؛ زنگ خطر برای یک اکوسیستم حیاتی

جنگل‌های مانگرو (حرا) در سواحل جنوبی ایران که یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های دریایی جهان به شمار می‌روند، با تهدیدهای متعددی از آلودگی‌های نفتی و صنعتی گرفته تا تغییرات اقلیمی و پیامدهای درگیری‌های نظامی اخیر مواجه شده‌اند؛ موضوعی که ضرورت توجه و اقدام نهادهای بین‌المللی برای حفاظت از این میراث طبیعی را دوچندان کرده است.

۲۶ ژوئیه هر سال به عنوان «روز جهانی حفاظت از اکوسیستم مانگرو» فرصتی برای یادآوری اهمیت این جنگل‌های منحصربه‌فرد است؛ اکوسیستم‌هایی که در مرز میان خشکی و دریا شکل گرفته‌اند و نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی، مقابله با فرسایش ساحلی و ذخیره‌سازی کربن دارند.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر با اشاره به پراکنش جنگل‌های مانگرو در سواحل خلیج فارس و دریای عمان گفت: این جنگل‌ها در ایران از خلیج گواتر در شرق تا خلیج نایبند در غرب گسترده شده‌اند و دو گونه «حرا» و «چندل» را شامل می‌شوند.

پرویز غلامی با بیان اینکه مانگروها خدمات زیست‌محیطی گسترده‌ای ارائه می‌کنند، افزود: جلوگیری از فرسایش خاک، ایجاد زیستگاه برای آبزیان و پرندگان، حفاظت از سواحل در برابر طوفان‌ها، ذخیره کربن آبی و جذب برخی آلاینده‌ها از مهم‌ترین کارکردهای این اکوسیستم است.

وی ادامه داد: جنگل‌های مانگرو ایران از نظر وسعت در رتبه ۴۳ جهان و رتبه ۱۰ آسیا قرار دارند و در میان کشورهای حاشیه خلیج فارس، ایران بیشترین سطح جنگل‌های طبیعی مانگرو را در اختیار دارد.

این پژوهشگر با اشاره به وضعیت مانگروهای بوشهر گفت: این جنگل‌ها حدود ۳۲۵ هکتار وسعت دارند و در خورهای بساتین، هاله، بیدخون و مله گنزه رویش یافته‌اند.

غلامی با اشاره به تهدیدهای متعدد علیه این رویشگاه‌ها اظهار کرد: ورود آلاینده‌های نفتی و صنعتی، فعالیت‌های گسترده صنعتی در منطقه پارس جنوبی، توسعه مسیرهای دسترسی، فعالیت‌های آبزی‌پروری، پساب و پسماند، تغییرات اقلیمی و گردشگری بدون برنامه از مهم‌ترین عوامل آسیب‌زا برای مانگروها هستند.

وی افزود: در ماه‌های اخیر نیز پیامدهای درگیری‌های منطقه‌ای، آسیب به تأسیسات نفتی و دریایی و افزایش آلودگی‌های نفتی، نگرانی‌ها درباره سلامت این اکوسیستم‌ها را افزایش داده است.

حسن کازرونی، پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی بوشهر نیز با اشاره به آثار مخرب رسوبات نفتی بر جنگل‌های مانگرو گفت: تجمع مواد نفتی در کف این جنگل‌ها باعث سخت شدن خاک، کاهش نفوذپذیری و در نهایت خفگی و مرگ درختان می‌شود.

وی تأکید کرد: تخریب محیط زیست در اثر جنگ، تنها آسیب به یک منطقه یا یک کشور نیست، بلکه تهدیدی برای میراث طبیعی مشترک بشریت است و باید مستندات مربوط به آسیب‌های واردشده به نهادهای بین‌المللی مرتبط ارائه شود.

این پژوهشگر با تأکید بر ضرورت حفاظت و احیای جنگل‌های مانگرو گفت: اجرای طرح‌های علمی احیا، حفاظت از رویشگاه‌های موجود و استفاده از ظرفیت صنایع منطقه در قالب مسئولیت اجتماعی می‌تواند به کاهش روند تخریب این اکوسیستم ارزشمند کمک کند.

به گفته کارشناسان، با وجود فشارهای انسانی و اقلیمی، مانگروها همچنان می‌توانند نقشی کلیدی در حفاظت از سواحل، حفظ تنوع زیستی و مقابله با تغییرات اقلیمی در سال‌های آینده ایفا کنند؛ به شرط آنکه حفاظت از آنها به یک اولویت جدی تبدیل شود.