ستونهای فرهنگی زیر بار مشکلات
گزارش «خبر جنوب» از چالشهای موجود چاپخانهها به مناسبت روز صنعت چاپ
ادمین ۵
صنعت چاپ صرفاً یک فعالیت اقتصادی نیست؛ بلکه در لایههای عمیقتر، ستون نگهدارنده فرهنگ، هویت و جریان فکری جامعه محسوب میشود.
زینب دانشور- «خبر جنوب»/ صنعت چاپ، که روزگاری موتور محرک فرهنگ، اطلاعرسانی و تولید محتوا در کشور به شمار میرفت، امروز در یکی از حساسترین بزنگاههای خود قرار دارد. روز صنعت چاپ فرصتی است برای مرور نقش بیبدیل این صنعت در پاسداری از فرهنگ مکتوب، تداوم حیات نشریات و گسترش دانش عمومی. با این حال، چاپخانهداران و فعالان این حوزه میگویند اگر چالشهای پیشِروی این صنعت برطرف نشود، نهتنها هزاران شغل در معرض نابودی قرار میگیرد، بلکه بخش بزرگی از جریان فرهنگی کشور نیز با اختلال مواجه خواهد شد.
در بررسی چالشهای صنعت چاپ در شرایط کنونی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1.افزایش هزینههای مواد اولیه: کاغذ، مرکب و زینک به کالاهای لوکس بدل شدهاند؛ افزایش نرخ ارز و واردات محدود، قیمتها را سرسامآور کرده است.
2. فرسودگی ماشینآلات: بسیاری از چاپخانهها هنوز با دستگاههای قدیمی کار میکنند و امکان نوسازی به دلیل هزینههای سنگین وجود ندارد.
3.کاهش تیراژ نشریات و کتابها: افت قدرت خرید مردم و گرانی محصولات چاپی، بازار مصرف را کوچک کرده و چرخه تولید را مختل ساخته است.
4.رقابت نابرابر با فضای دیجیتال: گرچه دنیای آنلاین مکمل صنعت چاپ است، اما عدم سیاستگذاری درست موجب شده بازار سنتی چاپ بدون پشتوانه به حاشیه رانده شود.
همزمان با روز جهانی صنعت چاپ «خبر جنوب» پای صحبت چند تن از فعالان و پیشکسوتان این حوزه نشست تا هم نگاهی به گذشته پرافتخار چاپ در شیراز بیندازد و هم به چالشهای امروز این صنعت بپردازد.
داریوش نویدگویی، مدیر انتشارات نوید شیراز: «صنعت چاپ نقشی بیبدیل در ترویج فرهنگ و حتی سیاست داشته است. زیانهای این صنعت، در حقیقت لطمه مستقیم به فرهنگ وارد میکند. ما در ۶۰ سال اخیر شاهد رشد و تحول این حوزه بودهایم؛ از مرحوم نوریانی که ماشینهای چاپ را وارد کشور کرد تا افرادی مانند اسفرنجانی که حروف فارسی را در ایران رواج دادند. در شیراز هم بزرگان بسیاری همچون مرحوم علیاصغر حکمت بودند که سالنامه منتشر میکردند و واحدیپور که حتی در دوران جنگ و خاموشی، با پشتکار برای چاپ روزنامه «خبر جنوب» کاغذ الوان و زرورق قنادی تهیه میکرد.
امروز اما صنعت چاپ نباید گرفتار خرید کاغذ یا بحران مرکب و برق باشد. جامعهای که مدعی توسعه است، باید مصرف کاغذ بالایی داشته باشد ـ نه به معنای اسراف، بلکه به دلیل رونق فرهنگی. امیدوارم دولت این واقعیت را دریابد که حوزه فرهنگ بدون حمایت از کاغذ و فعالان چاپ به حیات خود ادامه نخواهد داد.
سعید بردبار، مدیر چاپخانه «صبح امروز»: فرسودگی ماشینها معضل بزرگی است. هیچ وامی برای بازسازی و نوسازی به ما تعلق نمیگیرد و هیچ نهادی حمایتی نمیکند. آموزش هم به فراموشی سپرده شده؛ نه کارگران جایی برای یادگیری دارند و نه نیروهای متخصص جایگاه مناسبی برای پرورش. از طرف دیگر، تهیه لوازم یدکی و مواد اولیه دشوار و هزینهبر است.
بهروز فرجام، مدیر فنی و پیشکسوت صنعت چاپ: یکی از اصلیترین مشکلات ما گرانی کاغذ و مواد اولیه همچون زینک و مرکب است. اما چالش بزرگتر، کمبود قطعات دستگاههاست. مجبوریم قطعات را با سختی فراوان تهیه کنیم یا بسپاریم به تعمیرکارانی که تخصص کافی ندارند. قطعات الکترونیک چاپخانهها بسیار حساساند و هر تعمیر غیرتخصصی هزینه گزافی به همراه دارد. مشکل برق هم مزید بر علت است؛ قطعیهای مکرر باعث آسیب جدی به دستگاههای ما میشود. سیستم چاپ نیازمند جریان مداوم برق است و اختلال در آن خسارتهای جبرانناپذیر به بار میآورد.
امجد شیروانی، فعال صنعت چاپ: صنعت چاپ جزو چند صنعت نخست کشورهای پیشرفته است. اما در ایران، با وجود آنکه تاثیر مستقیمی بر اقتصاد و زندگی مردم دارد، متاسفانه با مشکلات فراوانی از جمله تامین قطعات دستگاههای چاپ و حتی تهیه لوازم اولیه مانند زینک، کاغذ و مرکب دستوپنجه نرم میکند. با این حال ما شاغلان این حرفه، عاشقانه این صنعت را زنده نگه میداریم.
نادر خواجه، چاپچی باسابقه: صنعت چاپ یکی از پنج صنعت نخست جهان است که تأثیرات گستردهای بر زندگی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی داشته. در ایران اما این صنعت با مشکلات زیادی دستوپنجه نرم میکند؛ از بازسازی و نوسازی تجهیزات تا وابستگی شدید به واردات و مشکلات تخصیص ارز و تحریمها. اگر مسئولان این حوزه را بیشتر حمایت کنند، نهتنها فرهنگ کشور تقویت میشود، بلکه صنعت چاپ میتواند بهعنوان بخشی از هویت تولید ملی بدرخشد.
هدایت زارع، فعال صنعت چاپ: صنعت چاپ با چالشهای زیاد و پیچیدهای مواجه است از کاهش محبوبیت چاپ سنتی گرفته تا افزایش شدید هزینهها و مشکلات زنجیره تأمین. اما شاید کمبود نیروهای متخصص را بتوان یکی از مهمترین چالشها نام برد. همچنین تقاضای روزافزون برای سفارشی سازی و تحویل سریع فناوریهای نوظهور نیز از دیگر چالشهاست.
در پایان باید گفت چاپ در ایران از روزهای حروفچینی دستی تا دستگاههای مدرن امروزی، مسیر پرپیچوخمی را پیموده است. امروز اما این صنعت بیش از هر زمان دیگر نیازمند حمایت و برنامهریزی است؛ چرا که سرنوشت فرهنگ و آینده نشر، مستقیم به حیات آن گره خورده است.
صنعت چاپ صرفاً یک فعالیت اقتصادی نیست؛ بلکه در لایههای عمیقتر، ستون نگهدارنده فرهنگ، هویت و جریان فکری جامعه محسوب میشود. نشریات، کتابها، پوسترهای فرهنگی و حتی بستهبندیهای بومی، همه و همه از دل چاپ بیرون میآیند. بیتوجهی به این صنعت به معنای بیتوجهی به فرهنگ و سرمایه اجتماعی است.
به منظور حمایت از این صنعت که به نوعی سرمایه رشد فرهنگی محسوب میشود باید زودتر اقدام کرد.
راهکارهایی چون: سیاستهای حمایتی دولت: تخصیص یارانه کاغذ و تسهیلات ارزی برای واردات مواد اولیه.
نوسازی تجهیزات: ارائه وامهای کمبهره برای جایگزینی ماشینآلات فرسوده و افزایش کیفیت چاپ.
توسعه بازار داخلی و صادرات: حمایت از تولیدکنندگان داخلی در حوزه بستهبندی و چاپ هنری و ایجاد فرصت برای حضور در بازارهای منطقهای.
ارتباط میان چاپ و فناوری نوین: ایجاد همگرایی میان صنعت چاپ و فناوری دیجیتال برای حفظ جایگاه این حوزه در دنیای امروز.
روز صنعت چاپ، یادآور این واقعیت است که اگرچه فناوریهای نوین مسیر اطلاعرسانی را تغییر دادهاند، اما همچنان ستونهای اصلی فرهنگ مکتوب بر دوش چاپ استوار است. امروز بیش از هر زمان دیگر، این صنعت نیازمند حمایت جدی، سیاستگذاری هدفمند و نگاه فرهنگی مسئولان است تا بتواند بار دیگر به جایگاه شایسته خود بازگردد.
