لگجی؛ گیاه بومی و پرخاصیت در گچساران

لگجی یا هندوانه کوهی با نام علمی کاپاریس، گیاهی خودرو و دارویی است که در شهرستان گچساران و استان‌های جنوبی کشور به‌وفور یافت می‌شود. این گیاه از دیرباز در طب سنتی یونانی و عربی کاربرد داشته و تحقیقات جدید نیز خواص درمانی آن را تأیید کرده‌اند.

پوست و برگ‌های لگجی دارای خاصیت آرام‌بخش، ضدسرفه، ملین، ضدنفخ و ضدعفونی‌کننده کلیه هستند. همچنین در کاهش قند خون، بهبود عملکرد کبد، درمان رماتیسم و مشکلات گوارشی مؤثرند. ترکیبات آنتی‌اکسیدانی و پلی‌فنولی موجود در این گیاه، مقاومت بدن را در برابر بیماری‌ها افزایش می‌دهد.

میوه این گیاه از اواخر تیر تا اوایل مهر در مناطق بیابانی گچساران به بار می‌نشیند. با وجود خواص فراوان، تنها تعداد محدودی از مردم محلی از آن بهره می‌برند و اغلب از میوه نارس برای تهیه ترشی و چاشنی غذایی استفاده می‌شود.

لگجی در استان‌های فارس، ایلام، خوزستان، کرمانشاه و بوشهر نیز رشد می‌کند و با نام‌های محلی متعددی شناخته می‌شود. شکل ظاهری آن شامل شاخه‌های متراکم با خارهای قلابی، برگ‌های بیضی‌شکل و گل‌های سفید مایل به بنفش است. میوه آن به‌اندازه بلوط، ابتدا سبز و در زمان رسیدگی زردرنگ می‌شود و بخش داخلی آن قرمز و پر از دانه‌های سیاه و لزج است.

برخی کشورها اقدام به اهلی‌سازی این گیاه کرده‌اند تا از مزایای اقتصادی و زیست‌محیطی آن بهره‌برداری کنند. مقاومت بالا به کم‌آبی و رشد در خاک‌های فقیر، لگجی را به گزینه‌ای مناسب برای توسعه کشاورزی کم‌نهاده و احیای اراضی تبدیل کرده است.

ترکیبات این گیاه در صنایع دارویی و آرایشی کاربرد دارد و سرشار از مواد مغذی چون ویتامین‌های A، C، K، E، گروه B، آهن، پتاسیم و فیبر است. برخی کارشناسان از میوه نارس آن به‌عنوان «خاویار گیاهی» یاد می‌کنند.

با این حال، برداشت بی‌رویه و خشکسالی‌های مکرر، لگجی را در معرض خطر انقراض قرار داده است. کارشناسان بر ضرورت کشت علمی و پایدار این گیاه تأکید دارند تا ضمن حفظ منابع طبیعی، الگویی موفق در تولید اقتصادی گیاهان دارویی ارائه شود.