مثلث اعتیاد آور

 جوانی  ات را با «گل» نچین!

«گل»؛ از توهم تا تباهی: نسل جوان در تله یک نام فریبنده  

مرجان دهقانی -«خبرجنوب» / «گل»، ماده‌ای روانگردان که با نامی فریبنده و ظاهری گیاهی، این روزها جایگاه ویژه‌ای در سبد مصرف مواد مخدر، به خصوص در میان نوجوانان و جوانان پیدا کرده است. آمارهای نگران ‌کننده حاکی از آن است که مصرف «گل» در ایران، پس از تریاک و شیشه، به رتبه بعدی  رسیده و روند افزایشی آن، مسئولان و کارشناسان را به شدت نگران کرده است.

«گل» چیست و چرا جذاب است؟

«گل» در واقع نامی عامیانه برای نوعی ماده مخدر از مشتقات گیاه شاهدانه است که با دستکاری ژنتیکی (تراریخته شدن)، میزان ماده مؤثر روانگردان (THC) در آن به مراتب بیشتر از شاهدانه طبیعی است. این دستکاری ژنتیکی، اثربخشی و قدرت اعتیادآوری آن را افزایش داده و به همین دلیل، نام «گل» را برای آن انتخاب کرده‌اند تا با ظاهری جذاب، مصرف‌کنندگان بیشتری را به سوی خود بکشاند.

سرهنگ  شهرام سلامی، رییس پلیس آموزش و پیشگیری مبارزه با مواد مخدر استان فارس، به تحلیل عوامل ایجاد اعتیاد پرداخت. وی با تاکید بر چند بعدی بودن این پدیده، تصور رایج جامعه مبنی بر اینکه "دوستان ناباب" تنها عامل گرایش به مواد مخدر هستند را نادرست خواند و مدل جامع تری ارائه کرد. وی با تشریح یک "مثلث عوامل اجتماعی" و نقش مکمل "ویژگی های فردی"،بر ضرورت آموزش و تمرین مهارت های زندگی برای پیشگیری تاکید نمود.

رد نقش انحصاری "دوستان ناباب" و معرفی مدل مثلثی           

رییس پلیس آموزش و پیشگیری مبارزه با مواد مخدر استان فارس با بیان اینکه عموم مردم و خانواده‌ها در جلسات مختلف، اغلب تنها عامل اعتیاد فرزندان یا اطرافیانشان را "دوست و رفیق ناباب" عنوان می‌کنند گفت: اما واقعیت این نیست. هرچند نقش دوست مشکل‌دار بسیار مهم است و آمارها نشان می‌دهد حدود نود درصد شروع اعتیاد با "پیشنهاد" از سوی فردی که به عنوان دوست شناخته می‌شود، اتفاق می‌افتد، اما این به تنهایی کافی نیست.

ضلع اول مثلث: باورهای غلط

سرهنگ سلامی اولین ضلع و پایه این مثلث، "باورهای غلط" ثبت شده در ذهن فرد است ذکر کرد و ادامه داد : باورهایی مانند "تریاک درمان ‌کننده قند خون، چربی خون یا درد مفاصل است". وقتی این باورهای نادرست در ذهن شکل گرفته باشد، زمینه برای پذیرش پیشنهاد بعدی فراهم می‌شود. اگر این باور غلط وجود نداشته باشد، حتی دوست ناباب هم به تنهایی نمی‌تواند تأثیرگذار باشد.

ضلع دوم مثلث: فشار روانی و بحران

وی با اشاره بهد اینکه ضلع دوم، "فشار روانی" و خارج شدن از روال طبیعی زندگی است تصریح کرد: مانند از دست دادن عزیزان، قبول نشدن در کنکور باوجود تلاش زیاد، شکست عاطفی یا هر بحران روحی دیگر. این فشار می‌تواند حتی برای یک برهه زمانی خاص (چند ماه) فرد را در حالت آسیب‌پذیر قرار دهد.

ضلع سوم مثلث: دوست ناباب یا قرار گرفتن در معرض مواد

این مسوول انتظامی فارس ضلع سوم، همان "دوست و رفیق ناباب" یا قرار گرفتن در محفل و محیطی است که مواد مخدر در آن ارائه می‌شود اعلام و خاطر نشان کرد: وقتی فردی باور غلط (ضلع اول) دارد و تحت فشار روانی (ضلع دوم) است، اگر در معرض پیشنهاد مصرف (ضلع سوم) قرار گیرد، مثلث کامل شده و احتمال گرایش به مصرف به شدت افزایش می‌یابد.

عوامل فردی: تسهیل‌کننده و تشدیدکننده

او علاوه بر عوامل اجتماعی، ویژگی‌ها و خصوصیات فردی نیز نقش تسهیل‌کننده دارند گفت:  خصوصیاتی مانند زودرنجی، استرس مزمن، کم‌تحملی، یا نداشتن مهارت‌هایی مانند "مهارت نه گفتن". فردی که مهارت "نه" گفتن را بلد نیست، وقتی باور غلط دارد و در بحران است، در برابر پیشنهاد دوست مقاومت کمتری خواهد داشت.

مهارت‌ها آموختنی و تمرین‌کردنی هستند

سرهنگ سلامی مهارت‌هایی مانند نه گفتن، کنترل خشم و حل مسئله، یادگرفتنی و تمرین‌کردنی هستند، مانند رانندگی یا شنا. صرف خواندن کتاب درباره شنا، کسی را شناگر نمی‌کند خاطر نشان کرد: متأسفانه برخی خانواده‌ها و مربیان فکر می‌کنند با گفتن جملاتی مانند "اگر کسی سیگار تعارف کرد، بگو نه" این مهارت منتقل می‌شود، در حالی که اینگونه نیست.

یادگیری از طریق مشاهده و تمرین در خانواده

وی ادامه داد: مهارت‌ها باید در خانواده تمرین شوند. فرزندان باید ببینند و بشنوند تا یاد بگیرند. به عنوان مثال، اگر پدر یا مادر در هنگام رانندگی و در مواجهه با یک رانندگی نامناسب دیگران، بتوانند خشم خود را کنترل کنند و آن را بروز ندهند، فرزند حاضر در ماشین به صورت عینی آموزش می‌بیند که در شرایط بحرانی می‌توان آرام بود. اغلب آموخته‌های فرزندان، دیدنی است. بنابراین، برای ایمن‌سازی افراد در برابر اعتیاد، باید همزمان بر اصلاح باورهای عمومی، حمایت روانی از افراد در بحران، آگاهی‌بخشی درباره نقش مخرب دوستان ناباب و تمرین و تقویت مهارت‌های زندگی فردی و خانوادگی تمرکز کرد.

عوارض جدی مصرف «گل»

علیرغم ظاهر فریبنده، مصرف «گل» عوارض جسمی و روانی جدی و جبران‌ناپذیری به همراه دارد:

   عوارض روانی: توهم، هذیان‌گویی، اختلال شخصیت، اضطراب شدید، افسردگی، پرخاشگری، اختلال در تمرکز و حافظه، و حتی در موارد حاد، خودکشی و جنون.

  عوارض جسمی: آسیب به کلیه، کبد، قلب، فشار خون بالا، مشکلات تنفسی، اختلال در خواب و کابوس‌های شبانه.   خطر دروازه ورود به مواد مخدر قوی‌تر:

 کارشناسان هشدار می‌دهند که مصرف «گل»، به خصوص در سنین پایین، می‌تواند زمینه‌ساز گرایش به مواد مخدر قوی‌تر و خطرناک‌تر مانند تریاک و هروئین باشد.

  اختلال در عملکرد مغز: مصرف «گل» حتی با یک بار مصرف، می‌تواند عملکرد مغز را مختل کرده و وابستگی شدیدی ایجاد کند.

آمار نگران‌کننده در میان جوانان

تحقیقات نشان می‌دهد که مصرف «گل» در میان دانش‌آموزان و دانشجویان رو به افزایش است. این ماده در گروه سنی ۱۵ تا ۲۹ سال، رواج قابل توجهی دارد و متأسفانه، قبح مصرف مواد مخدر در جامعه تا حدودی شکسته شده است.

راهکارهای مقابله با این پدیده

مقابله با مصرف «گل» نیازمند رویکردی چند وجهی است که شامل موارد زیر می‌شود:

   تقویت برنامه‌های پیشگیری و آگاهی‌بخشی: آموزش خانواده‌ها، مدارس و دانشگاه‌ها در خصوص خطرات «گل» و ارائه اطلاعات صحیح در رسانه‌ها.  

کنترل و مدیریت عرضه: برخورد قاطع با سوداگران مرگ و ممانعت از ورود این ماده به بازار مصرف. ارائه خدمات درمانی و حمایتی:

فراهم کردن دسترسی آسان به مراکز درمانی و حمایتی برای افراد در معرض خطر و مصرف‌کنندگان. 

 اصلاح سیاست‌های کلان: بازنگری در سیاست‌های اجتماعی و اقتصادی که می‌تواند به ناامیدی و گرایش جوانان به مصرف مواد مخدر منجر شود. 

 مداخله در فضای مجازی: مقابله با تبلیغات نادرست و گمراه‌کننده در شبکه‌های اجتماعی.

این گزارش بر ضرورت هوشیاری خانواده‌ها و همکاری تمامی نهادهای مسئول برای مقابله با این پدیده نگران‌کننده تأکید دارد.