زلزلههای عسلویه طبیعیاند؛ دادههای لرزهنگاری سناریوی نظامی را منتفی میکند
زلزلههای عسلویه در بهمن ۱۴۰۴ با ثبت ۹ زمینلرزه بالای ۴ ریشتر نگرانیهایی ایجاد کرد. بررسی علمی نشان میدهد این رخدادها منشأ طبیعی و زمینساختی داشته و ارتباطی با انفجار نظامی ندارد.
ادمین ۵
زلزلههای عسلویه در هفتههای اخیر به یکی از مهمترین دغدغههای ساکنان جنوب کشور تبدیل شده است؛ رخداد ۹ زمینلرزه با بزرگای بیش از ۴ ریشتر از ابتدای بهمنماه تا ۲۵ این ماه، موجی از نگرانی را در این قطب صنعتی استان بوشهر ایجاد کرده است. اما بررسیهای علمی نشان میدهد این رخدادها ریشه در سازوکارهای طبیعی زمینساختی دارند و ارتباطی با انفجارهای نظامی یا آزمایشهای موشکی ندارند.
ثبت ۹ زمینلرزه بالای ۴ ریشتر در عسلویه
بر اساس دادههای لرزهنگاری، از اول تا ۲۵ بهمن ۱۴۰۴، ۹ زمینلرزه با بزرگای بیش از ۴ ریشتر در عسلویه و پیرامون آن به ثبت رسیده است. این رخدادها در ادامه سلسله لرزشهایی است که پیشتر نیز در مردادماه امسال در همین محدوده گزارش شده بود؛ از جمله زمینلرزههای ۴.۹، ۴.۷ و ۴ ریشتری در اعماق بین ۱۰ تا ۲۵ کیلومتری.
به گفته دکتر مهدی زارع، استاد تمام پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله، این رخدادها در چارچوب یک «خوشه لرزهای» قابل تحلیل است؛ پدیدهای طبیعی که در مناطق فعال زمینساختی بهصورت وقوع پیاپی چندین زلزله در بازه زمانی کوتاه رخ میدهد.
عسلویه روی کمربند فعال زاگرس
منطقه عسلویه در جنوب استان بوشهر و در مجاورت خلیج فارس قرار دارد؛ جایی که بخشی از سامانه فعال کوهستانی زاگرس محسوب میشود. این پهنه زمینشناسی سابقهای طولانی از زمینلرزههای تاریخی دارد؛ از جمله رخدادهای بزرگ در بندر تاریخی سیراف در سدههای گذشته.
کارشناسان تأکید میکنند وجود گنبدهای نمکی گسترده در این محدوده، شرایطی را فراهم میکند که زمینلرزهها بهصورت خوشهای و زنجیرهای بروز پیدا کنند. این ساختارهای نمکی میتوانند در نحوه انتقال تنش در پوسته زمین نقش داشته باشند و به تکرار لرزشها در بازه کوتاه کمک کنند.
آیا فعالیتهای صنعتی در زلزلههای عسلویه نقش دارند؟
استخراج نفت و گاز و احتمال زلزلههای القایی
عسلویه قلب تپنده صنعت انرژی کشور و محل استقرار فازهای مختلف میدان گازی پارس جنوبی است. برداشت گسترده نفت و گاز از مخازن زیرزمینی، میتواند با تغییر در تعادل تنشهای پوسته زمین همراه باشد.
به گفته متخصصان، در برخی نقاط جهان، فعالیتهایی مانند حفاریهای عمیق و برداشت سیالات زیرزمینی منجر به بروز «زلزلههای القایی» یا «تحریکشده» شده است. این به معنای ایجاد مستقیم زلزله نیست، بلکه ممکن است زمان رخداد زمینلرزهای را که از پیش در آستانه وقوع بوده، جلو بیندازد.
در عین حال تأکید میشود که لرزهخیزی ذاتی منطقه عسلویه به دلیل موقعیت زمینساختی آن، عامل اصلی رخدادهای اخیر است و بررسی دقیق علمی برای تفکیک سهم عوامل طبیعی و انسانی ضروری است.
چرا زلزلههای عسلویه شدیدتر احساس میشود؟
نقش ساختوسازهای ساحلی و سازههای مرتفع
در سالهای گذشته، بخشی از سواحل عسلویه با عملیات خشکسازی و توسعه صنعتی تغییر شکل یافته است. این موضوع میتواند در برخی موارد به تقویت امواج لرزهای منجر شود. همچنین وجود ساختمانهای مرتفع در شهرکهای مسکونی و صنعتی باعث میشود لرزشها در طبقات بالا با شدت بیشتری احساس شود.
به همین دلیل حتی زلزلهای با بزرگای متوسط (مثلاً ۴.۵ ریشتر) میتواند برای ساکنان طبقات فوقانی تجربهای نگرانکننده ایجاد کند.
رد شایعه انفجار نظامی؛ دادههای علمی چه میگویند؟
در روزهای اخیر، برخی شایعات درباره ارتباط زلزلههای عسلویه با انفجارهای نظامی یا آزمایشهای موشکی مطرح شده بود. اما دادههای ثبتشده توسط ایستگاههای لرزهنگاری این فرضیه را رد میکند.
تفاوت علمی بین زلزله و انفجار
کارشناسان با استفاده از روش «اثرانگشت لرزهای» منشأ لرزشها را تشخیص میدهند. در زلزلههای طبیعی، امواج فشاری (P) و برشی (S) بهطور همزمان و قوی ثبت میشوند، در حالی که در انفجارها معمولاً موج P قوی و موج S بسیار ضعیف یا فاقد آن است.
از سوی دیگر، عمق زمینلرزههای اخیر عسلویه بین ۶ تا ۱۲ کیلومتر گزارش شده است؛ در حالی که انفجارهای سطحی یا زیرزمینی معمولاً در عمق کمتر از ۲ کیلومتر رخ میدهند. همین تفاوت عمقی، یکی از شاخصترین نشانههای زمینساختی بودن این رخدادهاست.
خوشه لرزهای؛ پدیدهای طبیعی در مناطق زلزلهخیز
وقوع دهها زمینلرزه در یک روز، اگرچه برای افکار عمومی نگرانکننده است، اما در مناطق فعال زمینساختی پدیدهای شناختهشده به نام «خوشه لرزهای» محسوب میشود. نمونه ثبت ۲۴ زمینلرزه در یک روز در این منطقه، در همین چارچوب علمی تحلیل میشود.
کارشناسان تأکید دارند که زلزلههای عسلویه بخشی از رفتار طبیعی پوسته زمین در جنوب ایران است و نیازمند پایش مستمر، مقاومسازی سازهها و مدیریت علمی ریسک است؛ نه دامن زدن به شایعات.
اهمیت اجتماعی و ضرورت آمادگی در عسلویه
عسلویه تنها یک شهر ساحلی نیست؛ این منطقه بهعنوان قطب راهبردی انرژی کشور، نقش مهمی در اقتصاد ملی ایفا میکند. از این رو هرگونه رخداد طبیعی در این محدوده، علاوه بر ابعاد محلی، بازتابی ملی نیز دارد.
تداوم پایش لرزهای، شفافسازی علمی برای افکار عمومی، ارتقای استانداردهای ساختوساز و آموزش شهروندان درباره مدیریت بحران، از جمله اقداماتی است که میتواند نگرانیهای اجتماعی ناشی از زلزلههای عسلویه را کاهش دهد.
دادههای علمی و تحلیلهای لرزهشناسی نشان میدهد زمینلرزههای اخیر عسلویه منشأیی طبیعی و زمینساختی دارند. قرارگیری این منطقه در پهنه فعال زاگرس، وجود گنبدهای نمکی و شرایط زمینشناسی خاص، زمینهساز رخداد خوشههای لرزهای است. در عین حال، بررسی دقیق اثر فعالیتهای صنعتی و رعایت اصول ایمنی و مقاومسازی، ضرورتی انکارناپذیر برای آینده این منطقه حیاتی کشور است.
